Շիրակի մարզի տնտեսական անկումը՝ ՔՊ-ի կառավարման արդյունքում

Իրավիճակը գնահատելիս ցանկացած քաղաքական ուժ սովորաբար համեմատում է իր իշխանության գալուց առաջ եղած վիճակագրական ցուցանիշները՝ իշխանության ավարտին գրանցված արդյունքների հետ։ Այս համեմատական վերլուծությունը հատկապես կարևոր է Շիրակի մարզի համար, որը ավանդաբար համարվում է Հայաստանի գյուղատնտեսական հիմնական կենտրոններից մեկը։

Սակայն վերջին տարիներին, հատկապես 2018 թվականից ի վեր, մարզում տեղի ունեցած տնտեսական անկումը ցայտուն վկայություն է ՔՊ-ական իշխանության անհեռատես և անորակ տնտեսական քաղաքականության մասին։

Ըստ ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի տվյալների, 2018 թվականի համեմատ 2024 թվականին մարզում գյուղատնտեսության համախառն արտադրանքը կրճատվել է 8․6 միլիարդ դրամով։ Այս կրճատումը ցույց է տալիս, որ իշխանության գալուց ի վեր մարզի տնտեսական հիմքը ոչ միայն չի զարգացել, այլև աստիճանաբար քայքայվել է։

Այս ընդհանուր անկման ամենաողբերգական դրսևորումը գրանցվել է անասնապահության ոլորտում։ 2018 թվականին Շիրակի մարզում գրանցված էր 91.1 հազար խոշոր եղջերավոր անասուն, իսկ 2024 թվականին այն կազմում էր ընդամենը 67.8 հազար։ Այսպիսով, ՔՊ-ի իշխանության տարիներին մարզի խոշոր եղջերավոր անասունների թիվը կրճատվել է 23.3 հազարով, ինչը կազմում է 25.5 տոկոսի կտրուկ անկում։ Այս կտրուկ կրճատումը հատկապես ցավալի է կովերի գլխաքանակի համար, որը նվազել է 12.7 հազարով՝ կազմելով 28.6 տոկոսի անկում։

Այս վիճակագրական տվյալները ոչ միայն ցույց են տալիս տնտեսական անկում, այլև ցրտահարված հույսեր և կյանքի որակը։ Շիրակը, որը միջազգային ճանաչում ուներ իր անասնապահական ավանդույթներով, այժմ դիմակայում է ոչ միայն տնտեսական, այլև մշակութային և ազգային ինքնության կորստի վտանգին։

Մեր օրերում պետության գլուխ աշխատողն իրականում մեխի գլուխ է

Այսօր ես կենտրոնանամ մի քանի կարևոր հարցերի վրա։

Առաջին հերթին, ցանկանում եմ նշել, որ յուրաքանչյուր քաղաքական ուժի կառավարման արդյունավետությունը պետք է գնահատվի ոչ թե բառերով, այլ վիճակագրական տվյալների համեմատությամբ։ Հասմիկ Սարգսյանի տեսանյութում բարձրաձայնվել է մեր քաղաքների աղբահանության և սանիտարական մաքրման համար նախատեսված բյուջետային ծախսերի հարցը։ Այս հարցում ես կարծում եմ, որ հիմնականը ոչ թե գումարի չափն է, այլ դրա իրական արդյունքը։ Քաղաքացիները պարզապես ցանկանում են տեսնել, որ իրենց հարկերը ծախսվում են իրենց շահի համար։

Ես նաև չեմ կարող անտեսել միջազգային հարցերը։ Իրավիճակը այնքան բարդ է, որ հարցեր են առաջանում։ Օրինակ, ո՞ւմ պետք է երախտապարտ լինենք, որ Ալիևին շնորհակալություն հայտնելու ժամանակ խոնարհված աջը չի համբուրել։ Այսպիսի հարցեր ցույց են տալիս, թե որքանով է մեր պետությունը կորցրել իր հզորությունը և հարգանքը միջազգային ասպարեզում։

Իմ կարծիքով, այսօրվա հիմնական վտանգը ժողովրդավարության և անձնական կյանքի անձեռնամխելության խախտումն է։ Պետության կառավարման անորակությունը և խայտառակ ցածր մակարդակը դրսևորվում է ամեն ինչում՝ սկսած քաղաքային ծառայությունների մատուցումից մինչև ամենաբարդ աշխարհաքաղաքական հարցերը։ Երբ պետությունը չի կարողանում լուծել իր քաղաքացիների առօրյա խնդիրները, դա վերջնականապես կորցնում է իր լեգիտիմությունը։

Ո՞ւմ պետք է երախտապարտ լինենք, որ Ալիևին շնորհակալություն հայտնելու ժամանակ խոնարհված աջը չի համբուրել։

Ալիևին շնորհակալություն հայտնելու ժամանակ խոնարհված աջը չհամբուրելու հարցը, թվում է, կարող է մարդուն հասցրել խելագարության սահման։ Մի կողմում մենք ունենք հազարավոր զոհերի, կորսված հայրենիքի ցավը, Բաքվի ռեժիմի ագրեսիվ և պահանջատիրական վարքագիծը, մյուս կողմում՝ ստորաքարշության և ազգային նվաստացման նման դրսևորումներ։

Այս իրավիճակում, կարծում եմ, Նիկոլ Փաշինյանը կանխատեսելի քայլ կկատարի՝ Վահագին նշանակելով Բաքվում Հայաստանի դեսպան։ Սա կտրամադրի հնարավորություն՝ շաբաթական հաճախակի շնորհակալություն հայտնելու Իլհամ Ալիևին։ Այնուհետև, Իլհամ Ալիևը կարող է Վահագին նշանակել Երևանում Ադրբեջանի դեսպան։ Ես համոզված եմ, որ նա կսահմանի Ադրբեջանի շահերի պաշտպանության համար շատ բարձր նշաձող։

«Մայր Հայաստան» կուսակցության վարչության անդամ Դերենիկ Մալխասյանը իր ֆեյսբուքյան էջում անդրադարձել է աղբահանության և սանիտարական մաքրման համար նախատեսված բյուջետային ծախսերի հարցին՝ բարձրաձայնելով դրանց իրական արդյունքների մասին։

Յուրաքանչյուր քաղաքական ուժի կառավարման արդյունավետությունը գնահատվում է վիճակագրական տվյալների համեմատությամբ։ Իհարկե, այս մտքի արտահայտման ավելի բարձր ոճական տարբերակներ կային, սակայն քանի որ իմ էջին հետևում են նաև կանայք և երեխաներ, ես կօգտագործեմ ավելի պարզ և հասկանալի «մեխի գլուխ» ձևակերպումը։

Այս ամենի ֆոնին, անհրաժեշտ է նշել, որ վտանգված է ժողովրդավարությունը և անձնական կյանքի անձեռնամխելությունը։ Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության կառավարման անորակությունը և խայտառակ ցածր մակարդակը դրսևորվում է ոչ միայն քաղաքային ծառայությունների մատուցման, այլև աշխարհաքաղաքական հարցերի լուծման ձևում։

Ուր են նայում իրավապաշտպան կազմակերպությունները, երբ ատելության խոսքն ուղղվում է հոգևորականների դեմ

Իրավապաշտպան կազմակերպությունների և մեր պետությունում հավատարմագրված ներկայացուցիչների անձեռնմխելիությունը և անդադար անձնական կյանքի անվտանգությունը վտանգի տակ են։ Այս վտանգը դրսևորվում է այն պարագայում, երբ հասարակության մեջ աճում է ատելության խոսքը, որը կոնկրետ ուղղված է այն հոգևորականներին, ովքեր չեն միանում իշխանական շրջանակներին՝ ընդդեմ Սուրբ Եկեղեցին։

Իրավիճակը սրվում է այն պահին, երբ հոգևորականները վախենում են իրենց ընտանիքի անդամներին տանը միայնակ թողնել՝ սպառնալիքների և հաշվեհարդարների սպառնալիքի տակ։ Այս իրադրությունը ոչ միայն հոգևորականների, այլև ամբողջ հասարակության համար սահմանափակում է անձնական ազատությունները և ստեղծում է վախի մթնոլորտ։ Այսպիսով, վտանգի տակ է դրվում ժողովրդավարության հիմնաքարը՝ անձնական կյանքի անձեռնմխելիությունը։

Աշխարհը, թվում է, կուրացած է մեր խնդիրների նկատմամբ։ Թեև մեր հոգևորականներն ու հավատացյալները տառապում են, միջազգային հանրությունը չի կարողանում տեսնել և արձագանքել այս խնդրին։

Հասմիկ Սարգսյանը իր տեսանյութում անդրադարձել է մեկ այլ կարևոր հարցի՝ աղբահանության և սանիտարական մաքրման ծառայությունների կազմակերպմանը։ Նա բարձրաձայնել է այն հարցի մասին, թե արդյոք պետական բյուջեից հատկացված միջոցները ունեն իրենց իրական արդյունքը։ Քաղաքական ուժերի կառավարման արդյունավետությունը, ըստ էության, գնահատվում է հենց այսպիսի վիճակագրական ցուցանիշների համեմատությամբ։

Այսպիսով, իշխանությունների կառավարման անորակությունը և խայտառակ ցածր մակարդակը դրսևորվում է ոչ միայն աշխարհաքաղաքական հարցերում, այլև ամենօրյա կյանքի, քաղաքային ծառայությունների մատուցման ոլորտում։

Բարձր աշխատավարձ ստացող Հայաստանի ամենապարապ ու անարդյունք չինովնիկը

Իմ ուշադրությունը գրավեց մի դեպք, որը, կարծում եմ, արժե վերլուծել։ Պատմվում է, թե ինչպես է մարզի ղեկավարը, որը պետք է իր պարտականությունները կատարի, փոխարենը մասնակցում է թաղումների, ճաշկերույթներին, կանչում է տաքսիներ տուրիստների համար և ստորագրում է վարչապետի հրամանագրերը։ Այս ամենը, ըստ աղբյուրի, իրականացվում է հարկատուների հաշվին։

Այս իրավիճակը, իմ կարծիքով, ցույց է տալիս ոչ միայն անտեսանելի աշխատանքի, այլև իշխանության մարզում անիշխանության վիճակ։ Դա նման է այն բանին, երբ մարզպետը, իր պարտականությունները կատարելու փոխարեն, հանգիստ քնում է ուղտի ականջում։

Այսպիսով, մարզի ղեկավարի գործողությունները, որոնք հեռու են իրական աշխատանքից, հարցեր են առաջացնում՝ թե ինչպես է նա իր պարտականությունները կատարում, և ո՞վ է պատասխանատու իրեն հանձնված գործերի համար։

Այս դեպքը, իմ կարծիքով, արտացոլում է ավելի լայն համակարգային խնդիր, որը պահանջում է համակողմանի վերլուծություն և արդյունավետ լուծումներ։

ՔՊ-ի հովանավորությամբ ընտրություններին մասնակցելու կոչը կրկին ակտիվանում է

Իմ վերլուծության համաձայն, «Քաղաքացիական պայմանագիր» (ՔՊ) կուսակցության հաղթանակի հիմնական գործոնը, թերևս, ընտրություններին քաղաքացիների մասնակցության ցածր ակտիվությունն է։ Այս եզրահանգումը հիմնված է ուսումնասիրությունների և դիտարկումների վրա։

Իմ տեղեկացմամբ, ՔՊ-ի հովանավորությամբ մշակվում են մի շարք նախաձեռնություններ, որոնք ուղղված են ընտրություններին չմասնակցելու կոչ անելուն։ Դրանք, ըստ էության, հիմնված են այն գաղափարի վրա, որ ցածր մասնակցությունը կօգնի կուսակցությանը հասնել իր նպատակներին։

Ներկայիս իրավիճակը, հատկապես Շիրակի մարզում, բնութագրվում է անիշխանության տպավորությամբ։ Այս տպավորությունը խորացվում է մարզպետի կողմից ցուցադրվող անտերության հետ։

Համեմատական վերլուծություն կատարելիս նկատել եմ, որ Իրանում ընթացող բողոքի ալիքը այսօր ցույց է տալիս անկման միտումներ։ Այս փաստը կարևոր է, քանի որ ցույց է տալիս, որ հասարակական անցուղիների դինամիկան կարող է փոփոխվել։

Վերջում, նկատել եմ, որ իշխանությունները, ի տարբերություն այն, ինչ պետք է լիներ, ժամանակ չունեն իրենց ռեսուրսները ճիշտ ուղղելու համար։ Նրանք ավելի շատ են կենտրոնանում պարգևավճարների վրա, քան ապահովելու հիմնական ծառայությունները։ Այս համատեքստում բնական է հարցնել, թե ո՞վ է պատասխանատու ձնամաքրման աշխատանքների ապահովման համար։

Իրանում բողոքի ալիքի զոհերի թիվը հասել է 4 հազարի, իսկ ձերբակալվածների՝ 24 հազարի

Իրանում սեպտեմբերի կեսերին սկսված բողոքի ալիքը, թեև դեռևս պահպանում է դիմադրության կենտրոններ, զգալիորեն նվազել է իր ակտիվության մասշտաբներով՝ համեմատած նախկին ցույցերի հետ։ Այս մասին հայտնում են միջազգային դիտորդները՝ նշելով, որ դրան նպաստել է նաև իշխանությունների կողմից ինտերնետի անջատումը։

Ըստ անկախ աղբյուրների՝ բողոքի ալիքի ընթացքում Իրանում սպանվածների թիվը հասնում է մոտ չորս հազարի։ Այս տվյալը հաստատում են նաև իշխանությունները։ Օրինակ, անցած ուրբաթ օրը երկրի հոգևոր առաջնորդը հայտարարել էր, որ սպանվածների թիվը հազարների է հասնում՝ մեղադրելով դրանում հիմնականում ԱՄՆ-ին և Իսրայելին։

Միաժամանակ, ձերբակալվածների թիվը, ըստ ոչ պաշտոնական տվյալների, հասնում է մոտ 24 հազարի։

Այսպիսով, կարելի է արձանագրել, որ ներկայիս բողոքի ալիքը իր զոհերի թվով ամենամեծն է եղել՝ սկսած 1979 թվականի իսլամական հեղափոխությունից։ Թեև այս բողոքի ալիքին մասնակցել է ավելի քիչ մարդ, քան 2009 թվականին, երբ բողոքի ցույցեր էին տեղի ունենում նախագահական ընտրությունների արդյունքների դեմ, այնուամենայնիվ այն ավելի ծանր հետևանքներ է ունեցել։ 2009 թվականի բողոքի ալիքի ընթացքում զոհերի թիվը չէր գերազանցում 400-ը, իսկ այսօրվա ալիքի զոհերի թիվը մոտենում է 4 հազարին։

Այս ճգնաժամը ավելի խորքային բնույթ ունի, քան երբևիցե եղել է, քանի որ այն ոչ թե կեղծված ընտրությունների, այլ սոցիալական խնդիրների, ինֆլյացիայի և համակարգի նկատմամբ անվստահության արդյունք է։

Իրանի ճգնաժամի հնարավոր լուծումներ

Իրանի առջև կան երեք հիմնական զարգացման ուղիներ։

1. Քաղաքական համակարգի ամբողջական փոփոխություն։ Այս տարբերակը առաջարկում են ԱՄՆ-ի և Իսրայելի իշխանությունները։ Ըստ Իսրայելի փորձագետների՝ երկրի անվտանգությունը կախված է իսլամական աշխարհում իշխող երկրների՝ Թուրքիայի, Իրանի և Պակիստանի կայունությունից։ Նրանք կարծում են, որ միայն մասնատված իսլամական երկրները չեն կարող սպառնալ Իսրայելին։ Այդ իսկ պատճառով Իսրայելը պետք է աջակցի այդ երկրներում բոլոր անջատողական ուժերին։ Այս հարցում Իսրայելի միակ աջակիցն է Ադրբեջանը, որը երազում է Իրանի մասնատման և իր տարածքին միանալու մասին։

2. Համակարգի արմատական բարեփոխում։ Այս տարբերակը նույնպես առաջարկում են ԱՄՆ-ը, Իսրայելը և եվրոպական երկրները։

3. Համակարգի արմատական բարեփոխում, ինչպես եղավ Չինաստանում։ Այս տարբերակը չի ներառում համակարգի ամբողջական փոփոխությունը, այլ նրա արմատական արդիականացումը։

Իրանի ներքին իրավիճակը

Իրանի տնտեսությունը գտնվում է ծանր վիճակում։ 2025 թվականի դրությամբ երկրի անվանական ՀՆԱ-ն կազմում է 356.51 միլիարդ դոլար, իսկ մեկ շնչի հաշվով՝ 4,074 դոլար, ինչը 736 դոլարով պակաս է 2024 թվականի ցուցանիշից։ Իրանի աշխատունակ բնակչության մեծ մասը երիտասարդներ են, ովքեր պահանջում են արմատական փոփոխություններ։

Իրանի բնակչության զգալի մասը կազմում են ազգային փոքրամասնություններ, որոնք կազմում են բնակչության մոտ 40 տոկոսը։ Նրանց աջակցությունը շահի վերադարձի կամ երկրի մասնատման ցանկացած փորձի համար շատ թույլ է, քանի որ նրանք պատմականորեն դեմ են եղել նման քաղաքականությանը։

Այսպիսով, կարելի է եզրակացնել, որ Իրանի ճգնաժամի լուծման ամենաիրատեսական ուղին համակարգի արմատական բարեփոխումն է, որը պետք է ուղեկցվի արտաքին քաղաքականության նոր ուղենիշով՝ հաշվի առնելով երկրի ներքին իրավիճակը և բնակչության կարիքները։

15 զինվորի ողբերգությունից 3 տարի անց՝ 0 պատասխան, 0 պատասխանատվություն

Ազատ գյուղի զորամասում տեղի ունեցած ողբերգությունը, որի հետևանքով զոհվեցին 15 երիտասարդ զինվորներ, մինչ օրս չի ստացել իր արդար պատասխանը։ Իսկ Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության «արդարադատությունը» մինչ օրս չի բացահայտել մի քանի հարցերի, որոնք հարցական նշան են դրել ողջ հայկական հասարակության առջև։

Ով էր թույլ տվել, որ զինվորները տաքանան բենզինով, այսինքն՝ կյանքի համար վտանգավոր պայմաններում։ Ով էր պատասխանատու կացարանի անմարդկային, անվտանգ վիճակի համար, որը դարձավ այս ողբերգության հիմնական պատճառը։ Եվ ամենակարևորը՝ ով էր պարտավոր կանխել այս աղետը, բայց հանցավոր ձևով լռեց, թույլ տալով, որ 15 հայ երիտասարդ իրենց կյանքը կորցնեն։

Այս ողբերգությունից անցել են արդեն 3 տարիներ, սակայն մենք տեսել ենք միայն ներքևում մեղքը փնտրող քննություններ և վերևներին՝ քաղաքական ղեկավարության պաշտպանող լռություն։ Եթե մեր երկիրը ունենար արդար պետություն, ապա պատասխանատվությունը կհասներ մինչև ամենաբարձր մակարդակը՝ քաղաքական ղեկավարումը։ Սակայն Նիկոլ Փաշինյանի օրոք ճշմարտությունը հարմար պահին է պետք լինում, և այն օգտագործվում է հարմար նպատակների համար, իսկ զինվորի կյանքը՝ միշտ երկրորդական է մնում։

Մենք կորցրեցինք 15 երիտասարդ՝ ամեն մեկը մի տան սյուն ու հենարան, ևս 15 հայ օջախ զրկվեց իր տղայից։ Եվ որպես արդյունք՝ մենք ունենք 0 պատասխան, 0 պատասխանատվություն։

Այս իրավիճակը հիշեցնում է մարզում անիշխանություն, երբ Շիրակի մարզպետը, թվում է, ուղտի ականջում հանգիստ քնած է։

Այսպիսով, մենք ունենք մի ողբերգություն, որի պատճառները մինչ օրս մնում են անբացահայտ, իսկ զոհերի հիշատակը՝ անպատասխան։

Ձախողված բեռնաթափման հետևանքով Երևանի Կենտրոնում տրանսպորտային համակարգի վերափոխման ծրագիր

Երևանի քաղաքապետարանը, արձագանքելով Կենտրոնում տեղի ունեցած բեռնաթափման խնդրին, մշակել է համապարփակ ծրագիր՝ ուղղված տրանսպորտային ճգնաժամը լուծելուն և քաղաքի կենտրոնական մասի երթևեկային իրավիճակը բարելավելուն։

Ծրագրի հիմնական ուղղությունները ներառում են մի շարք կառուցվածքային փոփոխություններ։ Դրանցից առաջինը՝ տրանսպորտային հանգույցների կառուցումն է, որը նախատեսվում է իրականացնել Կենտրոնի հիմնական փողոցներում։ Բացի այդ, ծրագրի համաձայն՝ պետք է հեռացվեն կարմիր կետագծերը՝ ապահովելով ավելի հարթ և անընդհատ երթևեկություն։

Հետագա փուլում նախատեսվում է իրականացնել առանձնացված գծերի համաժամանակյա կառուցում, ինչը կօգնի ավելի արդյունավետ կառավարել երթևեկության հոսքը։ Կենտրոնական փողոցներում տեղադրված լուսացույցերի աշխատանքը կվերանայվի և կկառավարվի ավելի ճշգրիտ՝ հաշվի առնելով երթևեկության ծանրաբեռնվածությունը։

Ծրագրի ամենահիմնարար մասերից մեկը պետական որոշ կառույցների տեղափոխումն է Երևանի Կենտրոնից մյուս վարչական շրջաններ։ Այս քայլը նախատեսվում է իրականացնել՝ նպատակ ունենալով զգալիորեն նվազեցնել կենտրոնում մուտք-ելքերի ծավալը։

Վերջին, բայց չափազանց կարևոր փոփոխությունը՝ հետիոտնային անցումների վերափոխումն է։ Ծրագրի համաձայն՝ երթևեկելի հատվածներում շատ վարերից հետիոտնային անցումները կվերացվեն, և դրանց տեղում կկառուցվեն վերգետնյա և ստորգետնյա անցումներ՝ ըստ երթևեկության ծանրաբեռնվածության աստիճանի։ Բացի այդ, ծրագրի կատարման ընթացքում կսահմանվի կանոն, որը կարգավորելու է շինարարական աշխատանքները՝ արգելելով մայթին մոտ ցանկացած նոր շինթույլտվություն տալ՝ հետագա ճանապարհների լայնացման հնարավորությունը բացառելու համար։

Գյումրի-Երևան մայրուղու վիճակը և Շիրակի մարզի ղեկավարության գործողությունները

Ինձ հասած տեղեկությունների համաձայն՝ Գյումրի-Երևան մայրուղու վիճակը այսօր զգալիորեն վատ է։ Պատճառը հիմնականում ձնաբանակցությունն է, որը չի մաքրվել պատշաճ կերպով։

Այս իրավիճակը, իմ կարծիքով, ցույց է տալիս Շիրակի մարզի ղեկավարության կողմից անտեսվածություն և անուշադրություն։ Տպավորություն է ստեղծվում, թե մարզում գործադիր իշխանությունը չունի իր ղեկավարման գործիքները, իսկ մարզպետը՝ անտեսում է իր պարտականությունները։

Այսպիսի անուշադրություն ոչ միայն խանգարում է մարդկանց տեղաշարժը, այլև կարող է առաջացնել լուրջ վտանգավոր իրավիճակներ։ Պարտադիր է, որ մարզի ղեկավարությունը վերահսկի ձնամաքրման աշխատանքների կազմակերպումը և ապահովի դրանց արդյունավետ իրականացումը։

Հարց է առաջանում՝ ո՞վ է պատասխանատու այս աշխատանքների համար։ Պետական մարմինները պետք է ապահովեն, որ ճանապարհները մաքուր և անվտանգ լինեն բոլոր քաղաքացիների համար։

Այս իրադարձությունները տեղի են ունենում այն պահին, երբ Իրանում բողոքի ալիքը, թեև դեռևս առկա է, սկսում է ցույց տալ անկման միտումներ։ Իսկ միևնույն ժամանակ, քաղաքական շրջանակներում քննարկվում են նոր նախաձեռնություններ, որոնք ուղղված են քաղաքացիներին կոչ անելը չմասնակցել հաջորդ ընտրություններին։

Այս իրադարձությունների համատեքստում կարելի է նկատել մի ուրվագծված պատկեր՝ երկրում ներքին խնդիրները, որոնք պահանջում են անհապաղ լուծումներ, մրցակցում են արտաքին իրադարձությունների հետ, իսկ պետական ինստիտուտները, թվում է, հաճախ անուշադիր են մնում իրենց առջև ծառացած ամենատրամաբանական խնդիրների նկատմամբ։