Գյումրիի սցենարը և Հայաստանի վերականգնումը

Իմ համար «Գյումրիի սցենարը» խիստ խնդրահարույց է։ Այս պահին, երբ մեր երկիրը և տարածաշրջանը վառոդի տակառի պես են, ապագա իշխանության կայունությունը և դրա բովանդակային հզորությունը կենսական նշանակություն ունեն։ Մի սխալ քայլ, իրականության սխալ ընկալում կամ աշխարհի ոչ ադեկվատ գնահատում կարող են մեզ անդառնալի աղետի եզրին հասցնել։ Այս առումով, հաջորդ իշխանության բովանդակությունը, դրա սոլիդությունը, ոչ թե պետական քաղաքականության հարց է, այլ կենսական անհրաժեշտություն։

Պետությունը փորձադաշտ չէ։ Մենք այս փուլում մի փորձություն-իշխանություն բավարար էինք ունեցել։ Իշխանության պոռթկումը, որը նրանք ցույց են տալիս «Գյումրիի սցենարի» շուրջ, ցույց է տալիս նրանց անվստահությունը։ Ինչու՞ պետք է իշխանությանը, որը համարում է իրեն ապագայի կառավարիչ, հրապարակային քննարկման առարկա դարձնել այնպիսի հարց, որը սահմանադրական, օրինական և տրամաբանական է։

Գործնականում, այսօր անհնար է հաշվարկել գալիք ԱԺ-ի պատկերը, հետևաբար՝ իշխանության ձևավորման տարբերակները։ Որևէ զարգացման տարբերակի վրա հնարավոր չէ պնդել։ Սա այն եզակի դեպքն է, երբ թե՛ իշխանություն-ընդդիմությունը, թե՛ ընդդիմության տարբեր հատվածները պետք է իրար հետ ազնիվ լինեն։ Հայաստանում ձևավորված են ոչ ստանդարտ սոցիալական շերտեր, որոնց քվեարկության բովանդակությունը ոչ ոք չի կարող նախապես հաշվարկել։

Հիմա իշխանությունը ի՞նչն է քննարկման առարկա դարձնում։ Եվ վերջապես, ինչո՞ւ են նրանք սևեռվել 2-3 ուժերի վրա։ ԱԺ-ում մտնելու և բոլորի հաշվարկներն էապես փոխելու այլ պոտենցիալ ուժեր կան, որոնք դեռ հայտ ներկայացնելու ժամանակ ունեն։

Իմ համար թերևս ամենակարևոր պահը այն է, որ վերջին տարիներին ձևավորված հանրային դեմքերի մի պատկառելի անվանացանկի՝ ընտրացուցակներում ինտեգրվելը կարող է փոխել ամեն ինչ։ Եթե նրանք էլեկտորալ պրոցեսներում իրենց տեղը չգտնեն (կամ չուզեն կամ չթողեն), ընտրության բովանդակությունը և արդյունքները տուժելու են։ Նորմալ մարդկանց, սկզբունքային և ոչ արկածախնդիր մարդկանց հայտնվելը տարբեր ցուցակներում էապես փոքրացնելու է անսկզբունքայնությունը և արկածախնդրությունը պետության մասշտաբով։

Հայաստանի վերականգնումը՝ որպես միակ ճիշտ մոդել

Երկրի շահը և այսօրվա իրականությունը պահանջում են, որպեսզի պատասխանատու քաղաքական ուժերը դնեն հենց այս խնդիրը՝ Հայաստանի վերականգնումը։ Ու հենց այս բովանդակությունը պարտադրեն ընտրարշավում, այսօրվանից սկսած։

Մենք ունենք չափազանց բարդ իրականություն և բարդ հարցերի մի ցանկ, որին պետք է ազնվորեն պատասխանել։ Ցանկն ուզում եմ սկսել կետերից, որոնք գուցե շատերի համար անսպասելի կլինեն, բայց որոնք արդեն մեր առաջնային օրակարգում են։

1. Երկրի ներքին կառավարելիության կորուստը։ Փողոցային բանդաների, վենդետաների, կենցաղային բեսպրեդելի սահմռկեցուցիչ դրսևորումներ՝ ամեն օր, ամեն քաղաքում։ Մարդիկ վախենում են երեխաներին տներից դուրս թողնել։ Նման բան Հայաստանում երբեք չի եղել, ամենաբարդ փուլերում անգամ։ Սա քաղաքական խնդիր է, ոչ թե միայն ոստիկանությանը։ Ինչպե՞ս ենք վերականգնելու ներքին համակեցության կանոնները։
2. Անկատար ռեֆորմներ։ Ոչ մի հարց չի լուծվում՝ սկսած օդի մահաբեր ցուցանիշներից, փոսախեղդ փողոցներից, մինչև բոլոր ոլորտների ռեֆորմներ, որոնք ազդարարվում են ու անմիջապես կասեցվում, որովհետև ռեալ կյանքում անիրագործելի են։ Ոչ մի ծրագիր կյանքի կոչվում։
3. Խաղաղության հարցը։ Ի՞նչ ենք պահանջելու գալիք իշխանությունից։ Խաղաղություն չէ, այսօր «չպատերազմ» վիճակ է, որը պահանջում է բարդ մենեջմենթ։
4. «Թրիփ»-ի հարցը։ Ի՞նչ է այն, ի՞նչ օգուտ է տալիս Հայաստանին, ի՞նչ զարգացման հեռանկար ունի։
5. Ադրբեջանի պահվածքը։ Եթե վաղը Ադրբեջանն ուժի սպառնալիքով պահանջներ դնի, Թրիփը ի՞նչ դերակատարում կունենա։
6. Ներքին հաշտության ճանապարհը։ Ի՞նչ ենք պետք անել, որպեսզի հասարակությունը դառնա համախմբված և ոչ թե բզկտված։
7. Արտագաղթը։ Ի՞նչ են առաջարկում ուրիշները։ Ի՞նչ պլան ունեն, որը չի հիմնված միայն մակերեսային PR-ի վրա։

Ադրբեջանցի ցուցարարների վրա հարձակումը Վաշինգտոնում

Վաշինգտոնում գտնվող հյուրանոցի մոտ, որտեղ հանգրվանել էր «Խաղաղության խորհրդի» նիստին մասնակցող ադրբեջանցի պատվիրակությունը, հարձակման է ենթարկվել ադրբեջանցի ցուցարարների խումբ, որը պահանջում էր ազատ արձակել Ադրբեջանում քաղբանտարկյալներին։

Իրավիճակը սկսվեց այն բանից, որ ցուցարարները փորձում էին տեղափոխվել հյուրանոցի մեկ այլ մուտք՝ Իլհամ Ալիևի աննկատ ներս մտնելը կանխելու համար։ Հարձակումը տեղի է ունեցել Փենսիլվանիա պողոտայում գտնվող «Վալդորֆ Աստորիա» հյուրանոցի դիմաց, որը գտնվում է Սպիտակ տնից ընդամենը մի քանի թաղամաս հեռավորության վրա։

Հարձակման հետևանքով մի քանի անձ վիրավորվել է։ 27-ամյա տաքսու վարորդ Ռահիմ Յագուբլուն, որի հայրը՝ Թոֆիգ Յագուբլուն, գտնվում է ադրբեջանական բանտում, հայտնել է, որ կոտրվել է նրա ծնոտը և նա ստացել է որովայնի հատվածում հարված։ Մեկ այլ ցուցարար՝ 35-ամյա Ադիլ Ամրախլին, փախչելիս վնասել է ոտքը։ Նա նշել է, որ առնվազն չորս այլ անձինք, այդ թվում՝ Յագուբլուն, նույնպես վիրավորվել են։

Այս միջադեպի մասին տեղեկացրել են ոստիկանությանը, որը հարցումը փոխանցել է ԱՄՆ Պետդեպարտամենտին։ Ոստիկանության խոսնակ Թոմ Լինչը հաստատել է, որ միջադեպի վայրում եղել են հատուկ գործողությունների բաժնի և ԱՄՆ գաղտնի ծառայության աշխատակիցները, ինչպես նաև Ադրբեջանի անվտանգության աշխատակիցները։

Այս իրադարձությունը հիշեցնում է 2017 թվականին Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի անվտանգության աշխատակիցների հետ կապված նմանատիպ միջադեպը, որը տեղի էր ունեցել Վաշինգտոնում՝ Թուրքիայի դեսպանի նստավայրի մոտ։ Այդ ժամանակ ծեծկռտուքի հետևանքով վիրավորվել էր 11 մարդ, այդ թվում՝ մեկ ոստիկան։

Ադրբեջանում քաղբանտարկյալների ազատ արձակումը պահանջող ցուցարարները նշել են, որ Թոֆիգ Յագուբլուն արդեն կրել է ինը տարվա ազատազրկման մեկ տարի՝ խարդախության կեղծ մեղադրանքներով։ Amnesty International-ը դատավճիռը համարում է «դատական ​​ֆարս», որը կապված է Ադրբեջանի կառավարության կողմից այլախոհության ճնշման հետ։

Ֆլորիդայում տեղի ունեցած միջադեպի մանրամասները

Փետրվարի 22-ին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի Մար-ա-Լագո կալվածքի շրջակայքում տեղի ունեցած միջադեպի հետևանքով զոհվել է 21-ամյա տղամարդ։

Ինչպես հայտնի դարձավ, նա Հյուսիսային Կարոլինայի բնակիչ, նկարիչ Օսթին Թաքեր Մարտինն էր։

Միջադեպը տեղի է ունեցել այն պահին, երբ տղամարդը փորձել է մուտք գործել կալվածքի տարածք։ Ըստ ոստիկանության տեղեկությունների՝ նա անցել է կալվածքի բաց դարպասներով, որից հետո մեկ այլ մեքենա դուրս է եկել այնտեղից։

Անվտանգության ուժերը նրան պահանջել են իջեցնել իր հետ կրած իրերը՝ բենզինով լցված տարան և որսորդական հրացանը։ Տղամարդը բենզինի տարան իջեցրել է, սակայն հրացանը բարձրացրել է կրակելու դիրքի վրա։ Այս պահին Գաղտնի ծառայության գործակալները կրակել են՝ սպառնալիքը չեզոքացնելու նպատակով։ Օսթին Թաքեր Մարտինը տեղում մահացել է։

Միջադեպի պահին Դոնալդ Թրամփը և նրա ընտանիքի անդամները կալվածքում չեն եղել։ Ֆինանսների նախարար Սքոթ Բեսենթը հայտնել է, որ խոսել է նախագահի հետ և հաստատել, որ նա և նրա ընտանիքը անվտանգ են։

Գևորգ Պապոյանի հաշվետվությունը. Թերթված թուղթ, որի տակ թաքնված է աղքատության ծանր ճշմարտությունը

Իմ վերլուծության համաձայն, ՀՀ էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանի կողմից հրապարակված տվյալները, թեև ներկայացված են ցայլուն թվերով, իրենց էությամբ խոստովանություն են հանդիսանում։ Դրանք ցույց են տալիս, որ Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության տարիներին Հայաստանի տնտեսական աճը, որը հաճախ ներկայացվում է որպես հաջողության չափանիշ, ոչ թե բարելավել է հանրության կենսապայմանները, այլ խորացրել է սոցիալական անհավասարությունը։

Համոզիչ թվերով ասվում է, որ Հայաստանի ՀՆԱ-ն 2017 թվականի համեմատ աճել է 2,5 անգամ։ Սակայն հարցը հետևյալն է․ արդյո՞ք այդ աճը զգացվել է 2017 թվականին աղքատության մեջ գտնվող բնակչության կողմից։ Պատասխանը պարզ է՝ ոչ։ Պաշտոնական վիճակագրական տվյալները ցույց են տալիս, որ 2017 թվականին աղքատության մեջ ապրում էր բնակչության 25,7%-ը, իսկ 2024 թվականին այս թիվը նվազել է ընդամենը 4%-ով՝ կազմելով 21,7%։

Այսպիսով, եթե տնտեսությունը աճել է 2,5 անգամ, ինչո՞ւ է աղքատությունը մնացել նույն մակարդակի վրա։ Տրամաբանությունը պարզ է․ առողջ և ներառական տնտեսական աճը պետք է ինքնաբերաբար հանգեցներ աղքատության նվազմանը։ Սակայն Հայաստանում տեղի ունեցել է հակառակ պատկեր։

Այս աճի օգուտները, ըստ ամենայնի, բաժանվել են շատ ոչ հավասարաչափ։ Օրինակ, Հայաստանի առևտրային բանկերի մաքուր եկամուտը 2025 թվականին կազմել է 1,1 միլիարդ դոլար, ինչը 10 անգամ ավելի է, քան 2018 թվականին։ Այսինքն՝ Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության տարիներին բանկերը հարստացել են 10 անգամ, իսկ հայաստանցիները, որոնցից շատերը խոստում էին տալիս բանկային ստրկությունից ազատվելու մասին, հայտնվել են ավելի խորը պարտքային խրամուտքի մեջ։

Այս իրավիճակը հստակ ցույց է տալիս, որ իշխանության գալուց հետո խորացել է սոցիալական բևեռվածությունը։ Որոշ խմբեր, այդ թվում՝ մերձիշխանական օլիգարխներ, հարստացել են աննախադեպ ծավալներով, մինչդեռ աղքատությունը և սոցիալական անհավասարությունը խորացել են։ Աճել է ոչ թե բոլորի բարեկեցությունը, այլ միայն մի քանի մարդկանց հարստությունը։

Այսպիսով, Գևորգ Պապոյանի ներկայացրած աճի թերթված թուղթի տակ թաքնված է աղքատության և սոցիալական անարդարության ծանր ճշմարտությունը։ Այն ցույց է տալիս, որ տնտեսական աճը, առանց համապարփակ սոցիալական քաղաքականության, կարող է դառնալ ոչ թե զարգացման, այլ անհավասարության և բևեռացման գործիք։