Կամբոջայի և Թաիլանդի սահմանային հակամարտությունը՝ աշխարհաքաղաքական խաղի արդյունք

Կամբոջայի և Թաիլանդի միջև սահմանային վեճը, որը սկսվել է 1950-ական թվականներին, ունի բարդ և բազմաշերտ պատմություն, որը խիստ կապված է աշխարհաքաղաքական դինամիկայի հետ։ Այս հակամարտությունը, որի կենտրոնում Պրեահ Վիհեար տաճարի սեփականության հարցն է, վերածվել է բաց հակամարտության 2008 թվականից ի վեր։

Սկզբնական վեճը, որը վերաբերում էր 1904 և 1907 թվականների ֆրանկո-սիամական պայմանագրերի կողմից սահմանված սահմանի ճշգրտմանը, աստիճանաբար խորացավ՝ ավելացնելով աշխարհաքաղաքական գործոնները։ 1960-ական թվականներին, երբ Կամբոջան անկախացավ Ֆրանսիայից, երկու երկրները հայտնվեցին տարբեր ճամբարներում՝ Կամբոջան՝ Խորհրդային Միության և Չինաստանի, իսկ Թաիլանդը՝ ԱՄՆ-ի կողմում։ Այս դիրքորոշումները, որոնք պայմանավորված էին Խաղաղ ասիական օվկիանոսի տարածաշրջանում տեղի ունեցող «սառը պատերազմի» ազդեցությամբ, ավելի է խորացրին երկու երկրների միջև եղած լարվածությունը։

Այս հակամարտության հիմքում ընկած է 1904 թվականի պայմանագրի կողմից սահմանված սահմանի ճշգրտման հարցը։ Ֆրանսիական կողմի կողմից սահմանի սահմանազատման արդյունքում ստեղծված քարտեզները, որոնք շեղվում էին պայմանագրի նշված գծից, հիմք են հանդիսանում Թաիլանդի պնդումների համար։ Թաիլանդը պնդում է, որ երբեք չի հաստատել այդ քարտեզները և, հետևաբար, տաճարը գտնվում է իր տարածքում։ Միջազգային դատարանը, սակայն, որոշում է կայացրել Կամբոջայի օգտին՝ հիմնվելով այն փաստի վրա, որ Թաիլանդը երբեք չի բողոքել քարտեզը կամ չի պահանջել տաճարը ֆրանսիական վերահսկողության ժամանակ։

Վերջին տարիներին հակամարտությունը սրվել է՝ հատկապես 2008 թվականին, երբ Կամբոջան առաջադրեց Պրեահ Վիհեար տաճարը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Այս քայլը հանգեցրեց Թաիլանդում բողոքի ցույցերի և իշխանության փոփոխության, ինչից հետո նոր իշխանությունները հրաժարվեցին ճանաչել տաճարը՝ որպես քմերական։

Այս տարվա մայիսին հակամարտությունը վերաճեց բաց ռազմական գործողությունների, որոնք հաջողվեց մարել հուլիսի վերջին՝ Մալազիայի միջնորդությամբ։ Այս իրադարձությունները, որոնք ավելի են բարդացել ԱՄՆ-ի նախագահ Դոնալդ Թրամփի միջամտությամբ, ցույց են տալիս, թե ինչպես է տարածաշրջանային սահմանային վեճը կարող է դառնալ աշխարհաքաղաքական խաղի մի մաս, որտեղ տարբեր երկրներ փորձում են առաջ ընկնել մեկը մյուսի նկատմամբ։

Այսօր, դեկտեմբերի 8-ին, հակամարտությունը կրկին ի հայտ է եկել՝ երկու կողմերն էլ միմյանց մեղադրում են հրադադարի ռեժիմի խախտման մեջ։ Այս նոր բախումները, որոնք արդեն հանգեցրել են զոհերի և վիրավորների, ոչ միայն սպառնում են վերահաստատել լարվածությունը, այլև կարող են մեծ հարված հասցնել Թրամփի վարկանիշին, ով հաճախակի հիշատակում է իր կողմից կարգավորված 8 կոնֆլիկտներից մեկը՝ այդ հակամարտությունը։ Սա ցույց է տալիս, թե ինչպես է գլոբալ քաղաքականությունը կարող է ազդել նույնիսկ ամենաանսպասելի տարածաշրջանների վրա։

ԱԱԾ-ն ձեռք է բերել ավելի քան 16 միլիոն դրամ արժողությամբ երաժշտական գործիքներ

ՀՀ Ազգային անվտանգության ծառայությունը (ԱԱԾ) ձեռք է բերել ավելի քան 16 միլիոն դրամ արժողությամբ երաժշտական գործիքների խումբ։ Գործարքի ընդհանուր արժեքը կազմում է 16 միլիոն 150 հազար դրամ։

Ձեռք բերված գործիքների ցանկը բազմազան է և ներառում է բազմաթիվ կիթառներ, բաս կիթառներ, դաշնամուրներ, ստեղնաշարային գործիքներ, ինչպես նաև ավելի քան 100 հատ ակուստիկ և էլեկտրական մանր կիթառներ։

Այս գործարքի մասին տեղեկությունը հրապարակվելուց անմիջապես հետո հասարակության շրջանում լայն քննարկումներ են սկսվել։

Իշխանական անկիրթների սանձարձագությունն ու կաթոլիկոսի ընտրության հարցը

Անհարգալից վերաբերմունքը հոգևորականների նկատմամբ, սանձարձագությունն ու ինքնահաստատման փորձերը, որոնք օր օրի չափերից դուրս են գալիս, դարձել են մերօրյա իշխանական շրջանակների առօրյա երևույթ։ Դրանք զարմացնում են, թեև արդեն իսկ ոչ այնքան, քանի որ այս դեռ չսրբադասված անկիրթները, ովքեր իրենց ձևացնում են Ավետարանը սերտած անբիծ կենսագրության տերեր, մոռացել են, որ անգամ Քրիստոսն է ասել. «Ձեր միջից անմեղը նախ թող քար գցի դրա վրա» (Հովհ 8:7):

Այս հարցի հետ կապված են նաև Կոբախիձեի վերջին հայտարարությունները։ Նա հստակորեն հրաժարվել է մասնակցել Փաշինյանի և Ալիևի կողմից իրականացվող պոպուլիստական արշավին՝ լիովին գիտակցելով դրա իրական նպատակը։

Մոլագարի թեզերը, որոնցում նա պնդում է, որ կաթողիկոսը պետք է ընտրի ժողովուրդը, իսկ մինչ այդ կաթողիկոսի տեղապահը պետք է լինի ամուսնացյալ քահանա, նույնպես ունեն իրենց տեղը այս համատեքստում։ Դրանք հարց են տալիս՝ թե որտե՞ղ է այս ամենի մեջ համաչափությունը, երբ Հայաստանում ամենամեծ բնակչություն ունեցող վարչական շրջանը Մալաթիա-Սեբաստիանն է։

Այս իրադարձությունները հիշեցնում են 1903 թվականի հունիսի 12-ին հրապարակված օրենքը, որով բռնագրավվում էր Հայ առաքելական եկեղեցու գույքը, կալվածքները և դրամական միջոցները։ Այս պատմական իրողությունը հստակ ցույց է տալիս, թե ինչպես է իշխանությունը կարողացել օգտվել եկեղեցու նկատմամբ իր ազդեցությունից՝ իր նպատակներին հասնելու համար։

Այս ամենը հարց է առաջացնում՝ թե որքանով է հայկական հասարակությունը պատրաստ, որպեսզի իր ճակատագրի որոշումները կայացնի ինքնուրույն, առանց իշխանական շրջանակների ազդեցության կամ ստեղծած իրավիճակի։

1903 թվականի հունիսի 12-ի օրենքի դեմ հայ ժողովրդի բռնի դիմադրությունը

1903 թվականի հունիսի 12-ին Ռուսական կայսրության կառավարությունը հրապարակեց օրենք, որը նախատեսում էր բռնագրավել Հայ առաքելական եկեղեցու գույքը, կալվածքները և դրամական միջոցները։ Այս քայլը, որը նպատակաձև էր, ուղղված էր հայ ժողովրդի հոգևոր և ազգային կենտրոնի՝ Հայաստանյան եկեղեցու դեմ։

Այս օրենքի կիրառումն առաջացրեց հայ ժողովրդի բուռն դժգոհությունը, որը դարձավ պատմական դիմադրության ակտ։ Առաջին ազդանշանը տրվեց Ալեքսանդրապոլում (Գյումրի)։ 1903 թվականի հուլիսի 29-ին 5000-ից ավելի մարդ հավաքվեց առաջնորդարանի դիմաց՝ եկեղեցական զանգահարությամբ։ Այդ ժամանակ առաջնորդարանը գտնվում էր Յոթվերքի հարևանությամբ՝ ներկայիս քաղաքապետարանի շենքի տեղում։ Հավաքված բազմությունը իջևանեց Խրիմյան Կաթողիկոսին, ում հետ միասին ուղեկցեց երկաթուղու կայարան՝ պահանջելով մերժել կառավարության պահանջը և չհանձնել եկեղեցական գույքը։

Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը, օգտվելով ժողովրդի անսահման աջակցությունից, օգոստոսի 4-ին թիվ 958 կոնդակով Սբ. Էջմիածնի Սինոդին հրամայեց չենթարկվել կառավարության կամքին։ Նմանատիպ զանգվածային ելույթներ տեղի ունեցան գրեթե բոլոր հայաբնակ վայրերում՝ Երևանում, Կարսում, Էջմիածնում, Ախալքալաքում, Գանձակում, Թիֆլիսում, Բաթումում, Շուշիում, Նոր Նախիջևանում և այլուր։

Այս համաժողովրդական դիմադրության ճնշումը հասցրեց իր արդյունքին։ Ցարական կառավարությունը, հասկանալով հայ ժողովրդի անհաղթահար ուժը, հրաժարվեց իր նախագծից և չկիրառեց օրենքը։ Այս հաղթանակը դարձավ հայ ժողովրդի պատմության մեջ կարևոր դրվագ՝ ցույց տալով, որ նրա միասնականությունը և հոգևոր արժեքների պաշտպանության կամքը կարող են հաղթահարել նույնիսկ ամենահզոր կայսերական իշխանություններին։

Հայաստանի ապագայի ընտրությունները

Հարցադրումները, իրողությունները և նպատակները պետք է հստակ ձևակերպենք։ Այս պահի ամենածանր մեղքն անազնվությունն է։

Եթե իշխանությունները պահպանվեն, կարճ ժամանակ անց ԵՄ հանձնակատարներն ու եվրոպական ղեկավարները ողջունելու են «Հայաստանի խիզախ քայլերը՝ Սևանն Ադրբեջանի հետ ընդհանուր օգտագործման լիճ դարձնելու և ադրբեջանցի փախստականների վերադարձը կազմակերպելու հարցում»։ Նախագծին էլ սիրուն անուն կտան, ասենք՝ «Հաշտության ծով»։ Այդ ժամանակ արդեն ընդվզումն իմաստ չի ունենալու։

Այս մասին պետք է բաց խոսել սեփական ժողովրդի հետ։

Մեր հասարակության մի մասը լծվել է մեր պետության քանդմանը։ Նրանք ամեն ինչ շատ լավ հասկանում են, բայց իրենց համար հորինում են ինքնաարդարացման վարկածներ։

Հնարավո՞ր է փոխել այս վիճակը։ Միանշանակ, այո, եթե արվեն կարևոր քայլեր։

1. Տարանջատել «նեղ խումբը» մնացածից։ Դրանք տարբեր բաներ են։
2. Բաց խոսակցություն «մնացածի» հետ։
3. Բաց խոսակցություն անտարբեր հասարակության հետ։

Սրանք աշխատանքի վճռորոշ ուղղություններն են։

Հանրային-քաղաքական ընդդիմադիր համակարգերը պետք է լուծեն այս հավաքական խնդիրը՝ աշխատելով ոչ թե կենտրոնացված, այլ ապակենտրոնացված ոճով։ Սա հաջողության բանալիներից է։

Իրողություն 1. Հոգևոր և աշխարհիկ «Gauleiter»-ները

Հայաստանում գործում է «գաուլայթերների» համակարգ։ Գործադիր, ուժային, հոգևոր, մտավորական և այլ տիպի։ Գաուլայթերները և կոլաբորացիոնիստները միշտ միասին են լինում։ Որպես կանոն, միջավայրը նրանց տոտալ մերժում է, ինչը վերջանում է այդ քվազիհամակարգի փլուզմամբ։

Հանրային-քաղաքական ընդդիմադիր համակարգերի հավաքական խնդիրը պետք է լինի հասարակական մթնոլոտը փոխելը։ Սա լիդերներից պահանջում է այլ գործիքակազմ, քան՝ սեփական վարկանիշի հարցը կամ խանդը ուրիշի վարկանիշի հանդեպ։

Հիշենք, որ ընտրությունների պատրաստվող հասարակությունն այս պահին այսպիսին է.

Այս վիճակն ունի հանգուցալուծման երկու տարբերակ.

1. Եթե հասարակության մի զգալի մաս տարբեր չափով ջանք է թափում, որ իր պետությունը քանդվի, ապա այն քանդվելու է։ Եթե նույն հասարակության մի մեծ մաս անտարբերությամբ հետևում է այդ պրոցեսին, ուրեմն այդ երկիրը քանդվելու է։
2. Եթե գիտակից հանրային ակտիվը, ներառյալ՝ ընդդիմադիր քաղաքական համակարգը, հասկանան սա, կառուցեն ճիշտ մարտավարություն՝ ասելիքի, անելիքի, գրագետ հաշվարկների, համատեղ աշխատանքի (ոչ թե խանդի), համակեցության նորմերի վրա հենված կանոններով, ապա հաջողություն անպայման լինելու է։

Իրողություն 2. Իշխանության սխալները և ընդդիմության հնարավորությունները

Իշխանությունը թույլ է տալիս կոպիտ սխալներ (որոնցից պետք է կարողանալ օգտվել)։

a. Հակաեկեղեցական արշավն աննախադեպ պատմական համախմբում է առաջացրել ժողովրդի և եկեղեցու, ժողովրդի և Վեհափառի միջև։
b. Մեզ պատվազուրկ պետության վերածելու քարոզչությունն աննախադեպ համախմբում է առաջացրել հակաիշխանական դրոշի տակ։

Ինչպե՞ս օգտվել այս սխալներից։ Չի կարելի ընդդիմություն հասկացությունը նեղացնել մինչև լիդեր, մանդատ կամ հաջորդ իշխանության փայ։ Դա հանցագործություն է պատմության առաջ։ Լրիվ հակառակը. իշխանության սխալները ստեղծում են բացառիկ հնարավորություններ լայն համախմբման, չգրված դաշինքների, մտածողության ընդհանրությունների համար։ Բոլոր նրանք, ովքեր մերժում են այս իրականությունը և հասկանում են վտանգը, ընդդիմություն են։ Լայնացնենք ԸՆԴԴԻՄՈՒԹՅՈՒՆ հասկացությունը, և այն կդառնա 9-րդ ալիք։

Միասնական գործ՝ բացատրել ընտրությունների էությունը

Կա գործ, որը պետք է միավորի բոլոր ընդդիմադիր շրջանակներին։ Միասնությունը ցուցակը կամ ապագա պաշտոնը չէ։ Դա ասելիքի ու աշխատանքի ընդհանրությունն է։ Իմ առաջարկն է բոլորին. անենք միասնական գործ՝ բոլոր հնարավոր եղանակներով, ժանրերով, մեր ու ձեր ձևերով, նախկին, ներկա ոճերով, բացատրենք ժողովրդին՝ ինչի մասին են այս ընտրությունները։ Մեդիա, ինտերակտիվ շփումներ, ասուլիսներ, հայտարարություններ, ընտանեկան միջոցառումներ, զրույցներ սեղանի շուրջ և այլն։ Այս ընտրությունները Հայաստանում ապրելու մեր հնարավորության մասին են։ Մյուս բոլոր նշանակությունները չորրորդական են։

Կարո՞ղ ենք այս պարզ բանն անել։ Կարող ենք։

Լրացուցիչ մտքեր

Պատահական չեն նաև Մոլագարի այն թեզերը, որ կաթողիկոս պետք է ընտրի ժողովուրդը, իսկ մինչ այդ կաթողիկոսի տեղապահը պետք է լինի ամուսնացյալ քահանա։

Այս ընտրությունները Հայաստանում ապրելու մեր հնարավորության մաս

Հայաստանի եկեղեցին և ազգային ինքնությունը․ Մոլագարի առաջարկի վերլուծություն

Իմ անունը՝ [Ձեր անունը], և ես հայկական մամուլի և մշակութային կյանքի հետևորդ եմ։ Կարևոր է վերլուծել վերջին շրջանակում հայտնված մի քանի վեճային հարցումներից մեկը՝ Մոլագարի կողմից առաջարկվող պրակտիկաների վերաբերյալ։

Մոլագարը հրապարակային խոսքում առաջարկում է, որ Հայաստանի եկեղեցիներում Պատարագի ժամանակ հնչեցվի Հայաստանի Հիմնը և կախվի ազգային դրոշը։ Այս առաջարկը, թեև առաջին հայացքից կարող է թվալ անվնաս, իրականում ունի խորը և վտանգավոր հետևանքներ, որոնք կարող են ոչ միայն փոխել եկեղեցու դերը հասարակության մեջ, այլև սպառնալ ազգային ինքնության հիմքերին։

Այսպիսի պրակտիկան բնորոշ չէ ոչ Կաթոլիկ, ոչ Ուղղափառ եկեղեցիներին։ Դրա պատճառը պարզ է․ եկեղեցիները միջազգային կառույցներ են, որոնք միավորում են տարբեր ազգերի և մշակույթների ներկայացուցիչներին։ Եթե յուրաքանչյուր եկեղեցի կախի իր երկրի դրոշը և հնչեցնի իր ազգային հիմնը, դա կստեղծի ազգային բաժանումներ, կխաթարի միասնությունը և կամրապնդի ազգային ինքնության սահմանները, որոնք եկեղեցիները պետք է հակառակը՝ փակեն։

Հայ Առաքելական Եկեղեցին, որը հայտնի է որպես ազգային ինքնության հիմնաքար, միավորում է Սփյուռքի հայությունը՝ դառնալով ազգային ինքնության ամենակարևոր խորհրդանիշներից մեկը։ Այն ոչ թե պետք է ընդգծի պետական պատկանելությունը, այլ հակառակը՝ հանդես գա որպես ազգային միավորիչ ուժ, որը գերազանցում է ազգային սահմանները։

Մոլագարի առաջարկը, որը նա փորձում է ներկայացնել որպես «հայկականացման» միջոց, իրականում հակասում է եկեղեցու էությունը։ Եթե Հայաստանի եկեղեցիներում կախվի դրոշը և հնչեցվի հիմնը, ապա նույն պահանջը պետք է կիրառվի յուրաքանչյուր երկրում, որտեղ կա հայկական եկեղեցի։ Այսինքն՝ ԱՄՆ-ում պետք է երգեն ԱՄՆ հիմնը, Ֆրանսիայում՝ ֆրանսիականը, Թուրքիայում՝ թուրքականը և այլն։ Այս դեպքում Հայ Առաքելական Եկեղեցին կդադարի լինել ազգային ինքնության հիմնաքար և կդառնա պետական ինքնության գործիք, ինչը կլինի դաժանագույն հարված Սփյուռքին։

Այս պրակտիկան, որը բողոքական եկեղեցիներում հանդիպում է որպես բացառություն, Մոլագարի կողմից առաջարկվում է որպես կանոն, ինչը վկայում է նրա իսկական նպատակների մասին։ Նրա այլ թեզերը՝ կաթողիկոսի ընտրության և տեղապահի պաշտոնի վերաբերյալ, նույնպես ծառայում են նույն նպատակին՝ փոխելու եկեղեցու հիմնարար սկզբունքները և դրանով իսկ հայերի ազգային ինքնությունը։

Այսպիսով, Մոլագարի առաջարկը պետք է դիտարկել ոչ թե որպես անվնաս կրոնական նորույթ, այլ որպես լուրջ սպառնալիք հայկական եկեղեցուն և հայ ժողովրդի միասնականությանը։ Այն հակասում է եկեղեցու էությանը՝ որպես ազգային միավորիչ ուժ, և կարող է ունենալ անդառնալի հետևանքներ հայկական ինքնության և Սփյուռքի համար։

Նիկոլը որոշել է վերջնականապես կապը խզել բանակության հետ՝ առաջարկում է պատարագներից առաջ ՀՀ հիմնը հնչեցնել։

Իմ ուշադրությունը գրավեց վերջին մի քանի իրադարձությունների շղթան, որոնք, կարծում եմ, պահանջում են խորը վերլուծություն։ Դրանք վերաբերում են Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքական գործողություններին և դրանց հնարավոր հետևանքներին։

Առաջինը՝ վարչապետի կողմից առաջարկվող նոր ծրագիրն է, որը նպատակ ունի Հայաստանի Հանրապետության հիմնադրման օրը, որպես պետական տոն, հնչեցնել բոլոր եկեղեցիներում, նույնիսկ պատարագների ընթացքում։ Սա, ըստ իմ կարծիքի, ակնհայտ փորձ է, որպեսզի պետական և եկեղեցական ինստիտուտները, ինչպես նաև իշխանությունը և հավատը, ամուր կապվեն միմյանց հետ։

Երկրորդը՝ իշխանության կողմից պահանջվող այլընտրանքային քայլն է, որը, ինչպես ասվում է, շուտով կդառնա պարտադիր։ Դա նկարներով է, որոնք պետք է տեղադրվեն եկեղեցիների խորանում, և անունների հիշատակում պատարագների վերջում՝ որպես «նորաթուխ սուրբ»։ Այս գործողությունը, եթե իրականացվի, կհանգեցնի եկեղեցական տարածքների քաղաքականացմանը, ինչը խախտում է դրանց սրբությունը և անկախությունը։

Երրորդը՝ Դերենիկ Մալխասյանի կողմից նշված հարցերն են։ Նա նշում է, որ ապագա կաթողիկոսի ընտրության հարցում պետք է առաջնահերթություն տրվի ժողովրդի կամքին, իսկ մինչ այդ՝ կաթողիկոսի տեղապահը պետք է լինի ամուսնացած քահանա։ Այս պահանջները, թերևս, ուղղված են ապահովելու, որ եկեղեցական ղեկավարությունը համապատասխանի իշխանության կողմից սահմանված կանոններին և չհակադրվի դրանց։

Չորրորդը՝ 1903 թվականի հունիսի 12-ի օրենքի հիշատակումն է, որը բռնագրավել էր Հայ առաքելական եկեղեցու գույքը։ Այս պատմական իրադարձության հիշեցումը կարող է լինել անուղղակի նախազգուշացում՝ ցույց տալու համար, որ իշխանությունը պատրաստ է կիրառել նմանատիպ միջոցներ՝ իր նպատակներին հասնելու համար։

Այս իրադարձությունների համատեքստում հարց է առաջանում՝ որտե՞ղ է սահմանը, երբ ամենամեծ բնակչություն ունեցող վարչական շրջանը, որը նաև ամենամեծ եկեղեցիներն ունի, դառնում է իշխանության կողմից ճնշման և վերահսկողության օբյեկտ։

Այս ամենը, կարծում եմ, ցույց է տալիս իշխանության կողմից իրականացվող համակարգված քաղաքականություն, որի նպատակն է ամրապնդել իր իշխանությունը՝ օգտագործելով հավատը և եկեղեցին որպես գործիք։ Այս գործողությունները կարող են ունենալ խորը և երկարատև բացասական հետևանքներ՝ վնասելով եկեղեցու անկախությունը, հասարակության միասնությունը և երկրի հոգևոր արժեքները։

Փաշինյան-Ալիևի «խաղաղության» ռազմավարությունը և Վրաստանի դիրքորոշումը

Վերջին օրերին հայտնի դարձավ, որ Փաշինյանի և Ալիևի միջև տեղի ունեցած բանակցությունների արդյունքում ձեռք է բերվել համաձայնություն, որ Ադրբեջանը, գալիք ընտրություններից առաջ, պետք է իրականացնի մի շարք «նվերներ», որոնք, ըստ պլանի, պետք է օգնեն Փաշինյանին համոզել հայ հանրության որոշակի շերտերին, որ Ադրբեջանը կարող է դառնալ Հայաստանի տնտեսական գործընկեր:

Այս համաձայնության դիմաց Ալիևը պահանջում է, որ Փաշինյանը հրապարակավ խոստանա, որ իր ընտրվելու դեպքում կհամաձայնվի Հայաստան հրավիրել 300 հազար ադրբեջանցիներին՝ մշտական բնակեցման համար: Այս պահանջը, որպեսզի ավելի ուժեղ ազդեցություն ունենա, պահանջում է Փաշինյանի անձնական հայտարարությունը։

Այս ակնարկը, ինչպես հայտնի է, արել է Ալեն Սիմոնյանը, սակայն Ալիևի համար Սիմոնյանի խոսքերը, հավանաբար, բավարար չեն։

Մինչդեռ, ինչպես հայտնի է, Փաշինյանը նույնիսկ Զանգեզուրի հարցի շուրջ դեռ չի կարողանում համոզել հայ ժողովրդին, որ դա միակողմանի զիջում է Ադրբեջանին։

Այս պայմաններում, որպեսզի ցույց տան, թե Ադրբեջանը կարող է դառնալ Հայաստանի տնտեսական գործընկեր, որոշվել է Ռուսաստանից և Ղազախստանից մի շարք ապրանքներ բերել Ադրբեջանի տարածքով։

Այս ռազմավարության մասին հայտնի էր նաև այլ տարբերակը՝ Հայաստանը պետք է տեղափոխեր Վրաստանի տարածքով ադրբեջանական նավթ և նավթամթերք։ Այս հարցը քննարկվել էր նոյեմբերի 28-ին Գաբալայում տեղի ունեցած սահմանների սահմանազատման համատեղ հանձնաժողովի նիստում, որտեղ փոխվարչապետեր Շահին Մուստաֆաևը և Մհեր Գրիգորյանը քննարկել էին նաև տնտեսական համագործակցության հնարավորությունները։

Սակայն, քանի որ երկու երկրների միջև ուղիղ երկաթուղային կապը բացակայում է, Վրաստանը պահանջել էր արտոնյալ պայմաններ՝ ադրբեջանական նավթի և նավթամթերքի տեղափոխման համար։ Վրաստանի կառավարությունը մերժել է մասնակցել այս «էժանագին քարոզչական ակցիային», ինչը զայրացրել է ադրբեջանական կողմին։

Ադրբեջանը սկսել է մեղադրել Վրաստանին, թե իբր վերջինս չի ուզում, որ Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հաստատվի «խաղաղություն»։ Այս մեղադրանքը աջակցել են նաև Վրաստանի ընդդիմության ներկայացուցիչները, այդ թվում՝ նախկին նախագահ Միխայիլ Սաակաշվիլին, ով հայտարարել է, որ ներկայիս վրացական իշխանությունները դժգոհ են Փաշինյանից և Ալիևից՝ իբրև վերջիններից յուրաքանչյուրը պատժվում է մյուսի կողմից։

Այս իրավիճակի լարվածությունը թուլացնելու և ցույց տալու, որ Վրաստանը չի ուզում մասնակցել Փաշինյանի և Ալիևի պոպուլիստական արշավին, Վրաստանի վարչապետ Իրակլի Կոբախիձեն որոշում է կայացրել, թույլ տալ ադրբեջանական վառելիքի մեկանգամյա երկաթուղային փոխադրումը Հայաստան՝ լիովին անվճար։

«…Վրաստանը եղել և մնում է Հայաստանի և Ադրբեջանի ռազմավարական, հուսալի գործընկերը։ Մենք միշտ եղել և մնում ենք տարածաշրջանում խաղաղության և համագործակցության կողմնակից…»- նշել է Կոբախիձեն՝ ցույց տալով, որ Վրաստանը չի ցանկանում լինել Փաշինյանի և Ալիևի «խաղաղության» ռազմավարության գործիք։

Գյումրին՝ աղետի երկու դեմքով

1988 թվականի դեկտեմբերի 7-ի այս ժամերին Գյումրիում տեղի ունեցավ աղետ, որը խլեց մի քանի տասնյակ հազարավոր կյանքեր։

Այսօր, 2025 թվականի դեկտեմբերի 7-ին, Գյումրին հայտնվել է հոգևոր և բարոյական աղետի առաջ։ Նիկոլական խունտան, ինչպես ասում են, օկուպացրել է գյումրեցիների սրբության սրբոցը՝ Յոթվերքը։

Այս իրադարձությունը հիշեցնում է ինձ հայտնի ֆիլմի հերոսներից մեկին, ով նույնպես ասում էր. «Ես Պանիկովսկին եմ, ես Պանիկովսկին եմ, ես ուղղակի այստեղ կանգնած եմ»։

Այնուամենայնիվ, աշխարհաքաղաքական դաշտերում էլ տեղի են ունենում փոփոխություններ։ Վաշինգտոնը, իբրև իրոք, փոքրացնում է իր դերակատարումը տարածաշրջանում, կրճատում է իր կախվածությունը արաբական էներգակիրներից, և գրեթե միակ հստակ նպատակ է հռչակվում Իսրայելի անվտանգության ապահովումը։

«Յոթվերք» սրբապատկերը, ըստ տեղեկությունների, հազվադեպ է դուրս բերվել Սուրբ Աստվածածին եկեղեցուց։

Երևանյան խցանումների խնդիրը, որը ՔՊ-ն այդպես էլ չլուծեց, փոխարենը բարձրացրեց վճարները։

Հոգևորականի հայտարարությունը՝ ապստամբ եպիսկոպոսների մասին

Հայաստանի Եկեղեցու ծնունդավայրի՝ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի զինվորյալ միաբան Ասողիկ աբեղա Կարապետյանը հրապարակային հայտարարություն է արել՝ կապված ապստամբ եպիսկոպոսների հետ։

Աբեղա Կարապետյանը իր ֆեյսբուքյան էջում հրապարակված հաղորդագրության մեջ խորին ցավ և բարկություն է արտահայտել՝ նշելով, որ այլևս չի աղոթելու այն եպիսկոպոսների համար, որոնք, իր խոսքով, «օրինազանց և ապստամբ ընթացքով» են հեռացել աղոթական սուրբ միությունից։ Նա նրանց անվանել է «նենգադավ ու դավաճան»՝ համեմատելով նրանց Հուդայի և Կայենի հետ։

Հոգևորականը նշել է, որ այս անձանց ներկայությունը Տիրոջ Սբ Սեղանի առջև համարում է անարգանք և «հայրասպան» ու «որդեսպան» լինելու համար նրանց դատապարտել է Ամենազոր Աստծուն։

Աբեղա Կարապետյանը նաև հիշատակել է, որ այս իրադարձությունները նրան հիշեցնում են հայտնի ֆիլմի հերոսին, ով պնդում էր՝ «Ես Պանիկովսկին եմ, ես ուղղակի այստեղ կանգնած եմ»։

Հայտարարությունը հրապարակվել է այն պահին, երբ Երևանում փողոցները դժվարանցանելի էին հետիոտնի համար, իսկ Նիկոլական խունտան, ինչպես նա նշել է, «օկուպացրել էր գյումրեցիների սրբության սրբոցը՝ Յոթվերքը»։

Աբեղա Կարապետյանը նաև անդրադարձել է միջազգային քաղաքականությանը՝ նշելով, որ Վաշինգտոնը նպատակադրված է փոքրացնել իր դերակատարումը տարածաշրջանում և իր կախվածությունը արաբական էներգակիրներից։ Նրա խոսքով՝ Իսրայելի անվտանգության ապահովումը դարձել է ԱՄՆ-ի գլխավոր նպատակը։

Հոգևորականը նաև նշել է, որ «Յոթվերք» սրբապատկերը հազվադեպ է դուրս բերվել Սուրբ Աստվածածին եկեղեցուց։