Ինչպե՞ս ուժեղացնել Հայաստանի արտակարգ իրավիճակների կառավարման համակարգը

Հայաստանը, որպես աշխարհագրականորեն բարդ գոտում գտնվող երկիր, անհրաժեշտություն ունի ունենալու ամուր և արդյունավետ համակարգեր՝ արտակարգ իրավիճակների կանխարգելման, պատրաստվածության ապահովման և արձագանքման համար։ Կառավարման այս ոլորտի բարելավման համար առաջարկվող քայլերը կարող են էապես բարձրացնել մեր երկրի անվտանգությունը և բնակչության կյանքի որակը։

Ահա այն ուղղությունները, որոնց վրա կենտրոնանալը կարող է ապահովել համակարգի զգալի ամրապնդում։

1. Արտակարգ իրավիճակների նախարարության (ԱԻՆ) ամրապնդում: Պետք է վերականգնել և ամրապնդել ԱԻՆ-ը՝ որպես կայացած, պրոֆեսիոնալ և արդյունավետ կառավարման կենտրոն։ Նախարարությունը պետք է ունենա բոլոր անհրաժեշտ լիազորությունները և ռեսուրսները՝ իր առջև դրված խնդիրները լուծելու համար։

2. Փրկարարական ծառայության աշխատակիցների կարգավիճակի բարձրացում: Փրկարարական ծառայության աշխատակիցների կարգավիճակը պետք է բարձրացվի բոլոր ասպեկտներով։ Սա նշանակում է ապահովել ոչ միայն բարձր աշխատավարձեր, այլև սոցիալական երաշխիքներ, բնակարանային ապահովություն և հասարակության կողմից փրկարարի մասնագիտության հանդեպ հարգանքի և պատկառանքի ձևավորում։

3. Քաղաքականացման կանխարգելում: Փրկարարական ծառայությունը պետք է լինի բացառապես պրոֆեսիոնալ կառույց։ Պետք է կտրուկ կանխել այն օգտագործելը որպես քաղաքական գործիք կամ ներքաղաքական խնդիրների լուծման միջոց։ Կառավարումը պետք է հիմնված լինի բացառապես մասնագիտական որակների և փորձի վրա։

4. Լավագույն մասնագետների վերադարձ: Համակարգը պետք է վերադարձնի իր լավագույն մասնագետներին։ Պետք է վերլուծել և վերացնել այն պատճառները, որոնց պատճառով որոշակի մասնագետներ հեռացել են կամ անարդարացիորեն հեռացվել համակարգից։ Պետք է ստեղծել նրանց համար աշխատելու համար հնարավորինս հարմարավետ և խթանող միջավայր։

5. Կանանց դերի կարևորում: Փրկարարական ծառայություններում պետք է ակտիվորեն խթանել կանանց մասնակցությունը և դրանց դերի կարևորումը։ Կանայք կարող են ունենալ անփոխարինելի դեր՝ ոչ միայն աշխատանքի կազմակերպման և ղեկավարման, այլև փրկարարական աշխատանքների իրականացման գործում։

6. Կոչումների արդարացում: Պետք է ապահովել կոչումների և պարգևների անարդար տրամադրման կանխարգելումը՝ հիմնվելով բացառապես պրոֆեսիոնալ որակների և ծառայության արդյունքների վրա։ Կոչումները պետք է լինեն աշխատակիցների աշխատանքի և նրանց ներդրման արժեքավորման արդյունքը։

7. Բնակարանային ապահովություն: Փրկարարների աշխատանքը պետության և հասարակության համար բացառիկ կարևոր է։ Հետևաբար, պետությունը (մասնավորի հետ համագործակցությամբ) պետք է իրականացնի բնակարանային ապահովության ծրագիր, որի շրջանակում ամեն տարի սահմանված քանակով աշխատակիցներին պետք է տրամադրվեն բնակարաններ։

8. Մշտական վերապատրաստում: Փրկարար ծառայության աշխատակիցների համար պետք է ապահովվեն անվճար, մշտական դասընթացներ և վերապատրաստումներ՝ աշխարհի առաջատար մասնագիտական կենտրոններում։ Սա կապահովի նրանց ունենալով ամենաժամանակակից գիտելիքները և հմտությունները։

9. Տարածաշրջանային առաջատար դիրք: Հայաստանը պետք է ձգտի դառնալ տարածաշրջանում փրկարար ծառայության որակով և հագեցվածությամբ առաջատար երկիր։ Սա կբարձրացնի մեր երկրի միջազգային հեղինակությունը և կօգնի տարածաշրջանում արտակարգ իրավիճակների կառավարման ոլորտում փորձի փոխանակմանը։

10. ԱԻՆ-ի վերազինում: Հայաստանում փրկարարական ծառայությունները պետք է ունենան ամենաժամանակակից, ամենավերջին տեխնիկական հագեցվածությունը՝ միջազգային համագործակցության, պետական բյուջեի և մասնավոր ներդրումների միջոցով։

11. Դրոնների ստորաբաժանում: Պետք է ստեղծվի փրկարարական դրոնների ստորաբաժանում՝ օգտագործելով դրանք անտառային հրդեհների հայտնաբերման, կորած մարդկանց որոնման, լեռնային փրկարարական աշխատանքների և այլ նպատակների համար։

12. Կամավորների ցանց: Պետք է ստեղծվի վերապատրաստված կամավորների ցանց մարզերում, որոնք կարող են օգնել որոնման աշխատանքներում, առաջին օգնության ցուցաբերման և բնակչության տարհանման ժամանակ։

13. Հասարակության պատրաստվածության բարձրացում: Պետք է իրականացվի մշտական աշխատանք՝ բարձրացնելու հասարակության բոլոր սոցիալական և տարիքային խմբերի քաղպաշտպանության ոլորտում իրազեկվածությունը և պատրաստվածությունը։ Այս գործընթացը պետք է ներառի կրթական հաստատություններից մինչև բոլոր հանրային կառույցներ։

Երևանը դարձել է տարածաշրջանի ամենաթանկ քաղաքը՝ չնայած ցածր ՀՆԱ-ին

Համաշխարհային խորհրդատվական Mercer Human Resource Consulting ընկերության տարեկան զեկույցի համաձայն՝ 2026 թվականին Երևանը դարձել է Հարավային Կովկասի և Կենտրոնական Ասիայի տարածաշրջանի ամենաթանկ քաղաքը։

Զեկույցի հեղինակները տարեկան հրապարակում են աշխարհի խոշոր քաղաքների կենսապահովման արժեքի վերաբերյալ զեկույց, որտեղ ուսումնասիրվում են ավելի քան 200 տեսակի ապրանքների և ծառայությունների գները, որոնք սպասվում են միջին մենեջերների կողմից։ Քաղաքների ցուցանիշները համեմատվում են ԱՄՆ-ի ամենաթանկ քաղաքի՝ Նյու Յորքի հետ, որտեղ կենսապահովման արժեքի ինդեքսը ընդունված է համարել 100։

Համաձայն զեկույցի՝ 2026 թվականին Երևանի ինդեքսը կազմել է 42.4։ Սա նշանակում է, որ Երևանում ապրելու արժեքը մոտ 9 տոկոսով է էժան Մոսկվայի ցուցանիշից (47.5), սակայն ավելի թանկ է Թբիլիսիից (36.6) մոտ 16 տոկոսով, ինչպես նաև Բաքվից (32.3)՝ ավելի քան 31 տոկոսով։

Հատկանշական է, որ այսպիսի իրավիճակ է ստեղծվել այն պայմաններում, երբ Հայաստանի բնակիչների մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ի ցուցանիշը զգալիորեն ցածր է, քան Ռուսաստանի, Թուրքիայի և նույնիսկ Վրաստանի մոտ։ 2025 թվականի տվյալներով՝ Հայաստանում այդ ցուցանիշը կազմել է 8960 դոլար, իսկ Ռուսաստանում՝ 17446 դոլար, Թուրքիայում՝ 18198 դոլար, իսկ Վրաստանում՝ 10126 դոլար։

Այսպիսով, կարելի է եզրակացնել, որ Հայաստանի բնակիչները մոտ երկու անգամ ավելի վատ են ապրում, քան ռուսներն ու թուրքերը, և ավելի վատ՝ մոտ 13 տոկոսով, քան վրացիները։

Հայաստանի մայրաքաղաքում կյանքի արժեքը 14.2%-ով ավելի բարձր է, քան Թբիլիսիում, ինչը դարձնում է այն տարածաշրջանի ամենաթանկ քաղաքը՝ չնայած ցածր ազգային եկամտին։

Համեմատության համար նշենք, որ Թբիլիսիում չորս հոգանոց ընտանիքին (առանց վարձավճարի) անհրաժեշտ է 2341 դոլար, իսկ Երևանում՝ 2700 դոլար։ Մեկ անձի համար համապատասխան ծախսերը Թբիլիսիում կազմում են 638 դոլար, իսկ Երևանում՝ 741 դոլար։

Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի տնօրենը դիմում է գրել աշխատանքից ազատվելու մասին

Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի տնօրեն Էդիտա Գզոյանը ներկայացրել է դիմում աշխատանքից ազատվելու մասին։ Այս մասին հայտնում են թանգարան-ինստիտուտի ներկայացուցիչները։

Ըստ թանգարանի պաշտոնական հաղորդագրության՝ դիմումը ներկայացվել է, սակայն դրա վերաբերյալ որևէ պաշտոնական իրավական ակտ դեռ չի կայացել։ Թանգարանը մյուս հարցերին մեկնաբանություն չի հայտնում՝ առաջարկելով դիմում ուղարկել գրավոր։

Ինքը՝ Էդիտա Գզոյանը, նույնպես հրաժարվում է մեկնաբանել իրավիճակը։

Հիշեցնենք, որ «Հրապարակ» թերթը նախորդ օրերին հրապարակել էր լուր, թե ԿԳՄՍ նախարար Ժաննա Անդրեասյանը Էդիտա Գզոյանին իբրև հորդորել է գրել աշխատանքից ազատվելու դիմում, սպառնալով, որ եթե դա ինքնակամ չլինի, կկատարվի պաշտոնական ազատում։ Ըստ այդ լուրի՝ պաշտոնական պատճառաբանությունը եղել է այն, թե Գզոյանն իբրև պատշաճ չի վերահսկում Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրի շինարարությունը, ինչը նրա պարտականությունների շրջանակից դուրս է։

Լուրեր են տարածվել նաև այն մասին, որ Գզոյանի շուրջ ստեղծված իրավիճակը կապ ունի ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի փետրվարյան այցի հետ։ Գզոյանը Վենսին ներկայացրել էր Սումգայիթի և Բաքվի ջարդերի պատմությունը, ինչպես նաև Արցախյան հակամարտության հարցը։ Թանգարանի պաշտոնական հայտարարության մեջ օգտագործվել էր «Արցախ» տերմինը, ինչը, ըստ լուրերի, նախարարությանը դիտարկվել է որպես անընդունելի։

Տավուշի մարզպետարանում 2 ամսում բաժանվել է 15 միլիոն դրամ պարգևավճար

Իմ հարցման արդյունքում պարզ դարձավ, որ Տավուշի մարզպետի աշխատակազմի աշխատակիցները 2024 թվականի հունվարի 1-ից մինչև մարտի 6-ը ընկած ժամանակահատվածում ստացել են 15 միլիոն 210 հազար 500 դրամ պարգևավճար։

Այս գումարը բաժանվել է ընդամենը երկու ամսվա ընթացքում՝ հունվարի և փետրվարի ընդհանուր գումարով։ Հարցումը ուղղված էր Տավուշի մարզպետ Հայկ Ղալումյանին։