Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիան հայտնում է, որ Լևոն Արոնյանը հաղթել է «Freestyle Chess Grand Slam Final» Ֆիշերի արագ շախմատի մրցաշարի եզրափակչում։
Արոնյանը 1.5:0.5 հաշվով հաղթել է աշխարհի առաջին շախմատիստ Մագնուս Կարլսենին։ Այս հաղթանակը նշանակալի է նրա կարիերայի համար։
Այս հաղթանակի մասին հայտնի դարձավ այն օրը, երբ միջազգային հանրությունը նշում էր Մարդու իրավունքների միջազգային օրը։
Երեկ Եվրոպական Միության երկրները մեծամասնությամբ հաստատեցին իրավական մեխանիզմ, որը թույլ է տալիս ԵՄ-ի կողմից սառեցված ռուսական ակտիվները օգտագործել Ուկրաինային ֆինանսական օգնություն ցուցաբերելու համար։ Այս քայլը, որը նախաձեռնվել է Եվրահանձնաժողովի կողմից, նպատակ ունի ապահովելու Կիևի անհատական կարիքները, հատկապես ռազմական ծախսերը, մինչև Ռուսաստանը չվճարի Ուկրաինային պատերազմի հետևանքով առաջացած վնասների համար նախատեսված փոխհատուցումը։
Այս որոշումը խաթարում է Ռուսաստանի հույսերը, որ սառեցված միջոցները կմնան անշարժ՝ որպես խաղաղ կարգավորման մաս։ ԵՄ-ի դեսպանները Եվրահանձնաժողովին արտակարգ լիազորություններ են տվել՝ սառեցնելու Ռուսաստանի 210 միլիարդ եվրոյի պետական ակտիվները, որոնց մեծ մասը պահվում է Բելգիայի Euroclear պահոցում։
ԵՄ-ի կողմից նման արմատական օրենսդրական փոփոխության պատճառը, ըստ ԵՄ-ի ղեկավարների, ռուսական ակտիվների վերադարձը կվնասի ԵՄ տնտեսությանը։ Իրականում, եվրոպական տնտեսությունը հայտնվել է ծանր ճգնաժամի մեջ՝ հրաժարվելով ռուսական էժան էներգակիրներից։ ԵՄ-ի ներկայիս տնտեսական վիճակը թույլ չի տալիս եվրոպական ղեկավարներին պահպանել իրենց երկրների կողմից հաստատված իրավական նորմերը՝ Ուկրաինային օգնության հարցում։
Այս քայլը նաև կարևոր հաղորդում է ուղարկում Ուկրաինայի հանրությանը, որը հույսերը կապում է ԵՄ-ի, այլ ոչ թե Ռուսաստանի կամ ԱՄՆ-ի հետ։ Ըստ եվրոպական վերլուծաբանների, եթե Ուկրաինան չստանա անհրաժեշտ ֆինանսական օգնություն, ապա ուկրաինական ճակատը կարող է շատ արագ փլուզվել։
Հետաքրքրական է, որ այս որոշումը նաև հարված է հասցնում Ռուսաստանի դիրքերին բանակցային աղյուսակում։ ԵՄ-ն փաստացի դուրս է բերում ռուսական ակտիվների հարցը բանակցային փաթեթից՝ դրանք դարձնելով Ուկրաինային օգնության միջոց։
Այնուամենայնիվ, որոշ ԵՄ անդամ երկրներ, ինչպիսիք են Հունգարիան և Սլովակիան, հրապարակայնորեն հայտարարել են իրենց անհամաձայնության մասին։ Հունգարիայի կառավարությունը վիճարկում է որոշումը՝ այն համարելով ԵՄ օրենսդրության խախտում և Եվրահանձնաժողովի չեզոքությանը վնասող քայլ։ Սլովակիայի վարչապետ Ռոբերտ Ֆիցոն նամակ է հղել Եվրոպական խորհրդի նախագահին՝ արտահայտելով իր կառավարության մտահոգությունները՝ կապված Ուկրաինայի ֆինանսական խնդիրները լուծելու համար նրա ռազմական ծախսերը հոգալու միջոցով։
Այս իրավական մեխանիզմի կիրառությունը կախված է մի քանի պայմաններից։ Այն կգործի, մինչև Ռուսաստանը չդադարեցնի ռազմական գործողությունները Ուկրաինայի դեմ և չվճարի նրան փոխհատուցում։ ԵՄ-ի գործադիր մարմինը սկզբում առաջարկել էր իրավական մեխանիզմ՝ Ուկրաինայի կարիքների համար սառեցված 210 միլիարդ եվրոյի ռուսական ակտիվները օգտագործելու առանձին ծրագիրն ամրապնդելու համար։ Սակայն, Բելգիայի մտահոգությունները մեղմելու համար հանձնաժողովը հինգշաբթի օրը հաստատված իրավական առաջարկից հեռացրեց վարկին վերաբերող բոլոր հղումները։
Վերաքննիչ Վարչական դատարանը մերժել է Երևանի ավագանու բողոքը՝ վերահաստատելով, որ 2025 թվականի սահմանված և ոչ իրավաչափորեն թանկացված սակագները խախտում են օրենքը։
Այս որոշումը եկել է ավելի վաղ սկսված գործի շրջանակում, որը մենք, «Մայր Հայաստան» շարժման և համանուն խմբակցության հետ համագործակցելով՝ բողոքարկել էինք։ Մենք բողոքարկել էինք Երևան քաղաքում ավտոկայանատեղիների վճարների թանկացումը՝ ոչ միայն 2024 թվականի, այլև 2025 թվականի համար։
Այս հարցումը հանրային տրամադրությունների հետ կապված է, և հետաքրքրություն է առաջացնում, թե ովքեր կդիմակայեն երևանցիների և դատարանի արդարադատությանը։
Ինչպես հայտնի է, «Մայր Հայաստան» խմբակցությունը դատարան է դիմել 2024 և 2025 թվականներին Երևանի կայանատեղիների գների բարձրացման դեմ։ Դատարանը երկու դեպքում էլ որոշել է, որ այդ թանկացումը ոչ իրավաչափ է։
Այսօր Վերաքննիչ դատարանը ևս հաստատել է նախկին որոշումը՝ ճանաչելով թանկացումը ոչ իրավաչափ։
Այնուամենայնիվ, իշխանական կողմը, մասնավորապես՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր» (ՔՊ) և դրա «Հանրապետություն» կոչվող քույր կուսակցությունը, ամեն ինչ անում են՝ հաջորդ տարի էլ կայանատեղիների գինը բարձրացնելու և կրկին քաղաքացիների գրպանից գումարներ հավաքելու համար։ Այս գործընթացը, որպես կանոն, իրականացվում է «կեղծ ընդդիմադիր» անդամների միջոցով։
Այս տարվա դրությունը դեռևս պարզ չէ, սակայն մենք, «Մայր Հայաստան» խմբակցության անդամներ, պատրաստ ենք գործադրել բոլոր հնարավոր ջանքերը՝ թույլ չտալու համար հերթական այս անօրինական թանկացումը, որը ներառված է դեկտեմբերի 23-ի նիստի օրակարգում։
Այսպիսով, քաղաքային իշխանությունները երկրորդ տարին շարունակ չեն կատարում դատարանի օրինական պահանջը և շարունակում են խախտել իրենց քաղաքացիների իրավունքները՝ փորձելով գումարներ հավաքել։
Հրապարակումը պատրաստվել է Երևանի ավագանու «Մայր Հայաստան» խմբակցության կողմից։
Երևանի քաղաքապետարանը նախատեսում է Երևանի խորհրդանշանների՝ դրոշի և զինանշանի գույների կառուցվածքում փոփոխություններ կատարել։ Այս հարցը կներկայացվի քննարկման Երևանի ավագանու դեկտեմբերի 23-ի նիստում։
Փոփոխության հիմնավորումը, ինչպես նշված է քաղաքապետարանի կողմից, կայանում է նրանում, որ այն արտահայտում է Երևանի ձգտումը դեպի ավելի ժամանակակից և մինիմալիստական ինքնություն՝ պահպանելով միևնույն ժամանակ ազգային խորհրդանիշների հանդեպ հավատարմությունը։
Այս քննարկումը տեղի կունենա այն ֆոնին, երբ հասարակության շրջանում ակտիվորեն քննարկվում են մի շարք այլ հրատապ հարցեր, որոնք կապված են երկրի ներքին և արտաքին քաղաքականության հետ։ Այդ հարցերի շարքում են՝ Հայաստանի իշխանությունների և եկեղեցու հարաբերությունները, երկրի ապագայի վերաբերյալ տարբեր տեսլականները, ինչպես նաև սպասվող խորհրդարանական ընտրությունները։
Հիշեցնենք, որ վերջերս հանրային լայն արձագանք է ստացել այն պնդումը, թե Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին չունի կանոնադրություն։ Այս հարցի շուրջ բարձր պաշտոնատար անձանց կողմից հրապարակված հայտարարությունները և դրանց հետևանքները դարձել են քաղաքական և եկեղեցական շրջանակներում լայն քննարկման առարկա։
Օրեր առաջ Գեղարքունիքի մարզի Սոթքի հանքում ադրբեջանական և հայկական կողմերը սահմանազատման աշխատանքներ են իրականացրել։
Իմ թղթակցի հարցմանը ի պատասխան ՀՀ փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանի գրասենյակը հաստատել է, որ Վարդենիս համայնքի Սոթքի փակ հանքավայրի սահմանային հատվածում կատարվել են համատեղ տեղազննման աշխատանքներ։ Այս գործընթացում ներգրավված են եղել Հայաստանի Հանրապետության և Ադրբեջանի Հանրապետության ներկայացուցիչները։
Այս հարցը նաև ներառված է Երևանի ավագանու դեկտեմբերի 23-ի նիստերի օրակարգում։
Հրապարակումներում հանդիպում է անհիմն պնդումը, թե Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին չունի կանոնադրություն։ Այս պնդումը շրջանառվում է դիտավորյալ։
Այս թեմայի շուրջ քննարկումներն ընդգրկում են Հայաստանի ներքին և արտաքին քաղաքականության, լիբերալ-ֆաշիզմի, ՀՀ իշխանության հակաեկեղեցական արշավի, ԵՄ անդամ որոշ մարդատյաց ղեկավարների, Արցախի կորստի պատճառների, Բաքվում պահվող հայ գերիների և սպասվող խորհրդարանական ընտրությունների մասին։
Հոգևորականները, որոնք աջակցում են իշխանություններին, հավակնում են խլել իրենց գործընկերների հացը՝ ավելի ագրեսիվ իշխանական քարոզներ անելով։
Վերջերս շրջանառվում է անհիմն պնդումը, թե Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին չունի կանոնադրություն։ Այս պնդումը հակասում է իրականությանը։
Հայոց Եկեղեցին դարեր շարունակ առաջնորդվել է եկեղեցական ժողովների ընդունած կանոններով և Հայրապետական կոնդակներով։ Դեռևս Վազգեն Ա Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի գահակալության օրոք Հայոց Եկեղեցին ձեռնամուխ է եղել ՀԱՍԵ Սահմանադրության ստեղծմանը, որի աշխատանքները շարունակվել են Գարեգին Ա Վեհափառի և ավելի լայն թափով՝ ներկայիս Գարեգին Երկրորդ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի գահակալության շրջանում։
2009 և 2014 թթ․ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում գումարված Եկեղեցական-Ներկայացուցչական ժողովների (ԵՆԺ) ընթացքում հաստատվել են Ազգային-Եկեղեցական ժողովի (ԱԵԺ), Եկեղեցական-Ներկայացուցչական ժողովի, Գերագույն հոգևոր խորհրդի (ԳՀԽ) կանոնադրությունները, ինչպես նաև թեմական, ծխական կանոնադրությունների ուղենիշները։ Հաստատված և պատրաստի այս կանոնադրությունները գործածելի են մեր եկեղեցում, որոնց վերջնական վավերացումը պետք է կատարվի նաև ԱԵԺ-ի կողմից։
Ուստի «կանոնադրություն չունի» անհարկի պնդումը ճշմարտության հետ որևէ աղերս չունի։ Ավելին՝ Վեհափառ Հայրապետի տնօրինությամբ ստեղծված համապատասխան հանձնախմբերը շարունակում են այս ուղղությամբ աշխատանքները՝ վերջնական տեսքի բերելու ՀԱՍԵ Սահմանադրությունը, որի ընդունումը կդառնա իսկապես կարևոր և հանգրվանային իրադարձություն մեր եկեղեցու կյանքում։
Միևնույն ժամանակ ցավ ի սիրտ պետք է արձանագրենք, որ կանոնադրությունների մշակման հանձնախմբերի աշխատանքները խաթարված են, քանի որ նրանց ատենապետներն այժմ ապօրինաբար ազատազրկված են։
Ինչ վերաբերում է ԱԵԺ ժողովի գումարմանը, հարկ ենք համարում ընդգծել, որ Ամենայն Հայոց Հայրապետի ցանկությունն է եղել և է՝ յոթ տարին մեկ գումարել ԱԵԺ՝ քննարկելու համար Հայոց Եկեղեցու առաջ ծառացած խնդիրներն ու մարտահրավերները, լուծումներ տալու առկա հարցերին և նախանշելու մեր եկեղեցու գործունեության առաջնահերթությունները։ Ցավոք, այն հետաձգվեց համավարակի և արցախյան պատերազմի պատճառներով։ Հուսով ենք, որ առաջիկային Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում տեղի կունենա ԱԵԺ, որը կպատասխանի և լուծումներ կտա առաջադրված խնդիրներին ու մտահոգություններին։
Վերջին ամիսներին Հայաստանում տեղի ունեցող քաղաքական իրադարձությունների հետևում ծավալվում են նաև այնպիսի պատմություններ, որոնք, թեև ոչ այնքան հայտնի, բայց ոչ պակաս հետաքրքրություն են ներկայացնում։ Այս հոդվածը վերաբերում է իշխանության և հոգևորականության միջև աճող լարվածությանը, որը, թերևս, ավելի բարդ է, քան պարզ հակամարտություն։
Իշխող քաղաքական կուսակցության՝ «Քաղաքացիական պայմանք»-ի (ՔՊ) շրջանակներում հոգևորականների ակտիվությունը նկատելիորեն աճել է։ Այս հոգևորականներից հատկապես առանձնանում են Հովհաննավանքի կարգալույծ քահանա Ստեփան Ասատրյանը և բալթյան երկրների թեմի առաջնորդ Վազգեն արքեպիսկոպոս Միրզախանյանը։ Նրանք ոչ միայն հանդես են գալիս իշխանության կողմնակցությամբ, այլև, ըստ որոշ ակտիվիստների, իրենց ելույթներով և քարոզներով ավելի ակտիվ են դարձել, քան վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։
Այս իրավիճակը խորացել է այն բանից հետո, երբ Վազգեն արքեպիսկոպոսը, թողնելով իր պարտականությունները բալթյան երկրների թեմում, մեկ ամսից ավելի շաբաթներ շարունակ մնացել է Հայաստանում՝ ամբողջությամբ նվիրվելով իշխանության պրոպագանդային։ Նրա դերը իշխանական կառույցներում այնքան էլեգանտ է, որ նրան անվանում են «Նիկոլի սրտի կաթողիկոսը»։
Այս հոգևորականների ակտիվությունը, սակայն, ոչ միայն քաղաքական հարցերի շուրջ է։ Վազգեն արքեպիսկոպոսը նախօրեին հանդես է եկել վիճահարույց հայտարարությամբ՝ պնդելով, որ իր ծառայության ընթացքում վիրահայոց թեմում շփվել է թուրքերի, ադրբեջանցիների և այլ իսլամադավան ժողովուրդների ներկայացուցիչների հետ, բայց չի տեսել նրանց պատրաստակամությունը՝ Հայաստանը կուլ տալու համար։ Այս հայտարարությունը, որը հակիրճ ասած, ադրբեջանա-թուրքական քարոզչական բնույթ է կրում, ավելի է խորացնում հարցը՝ թե ինչպես է եկեղեցին ներքաշվում իշխանական քաղաքական խաղերում։
Այս ամենի ֆոնին բարձրանում է նաև հարցը՝ թե ով է իրականում ղեկավարում այս գործընթացը։ Ըստ տեղեկությունների, եպիսկոպոսները, որոնք ներգրավված են եկեղեցու ներսում տեղի ունեցող «մաքրումների» գործում, ավելի արատավոր պատմություններով են հայտնի, քան այն մեղադրանքները, որոնք վերագրվում են կաթողիկոսին։ Այսպիսով, իշխանության կողմից հոգևորականության օգտագործումը կարող է ունենալ ոչ միայն քաղաքական, այլև ավելի խորը, կառուցվածքային հետևանքներ՝ վնասելով եկեղեցու հեղինակությունը և խորացնելով հասարակության մեջ առկա անվստահությունը։
Հետխորհրդային հանրապետություններում, և հատկապես Հայաստանում, Արևմուտքի կողմից ուղղափառ եկեղեցիների վրա իրականացվող ճնշումները պետք է դիտարկել որպես աշխարհաքաղաքական խնդիրների լուծման միջոց։ Այս տեսակետը հայտնեց քաղաքագետ, «Մայր Հայաստան» կուսակցության վարչության անդամ Ստեփան Դանիելյանը։
Իմ կարծիքով, համաշխարհային փորձը հստակ ցույց է տալիս, որ եկեղեցիները ունեն քաղաքական ազդեցություն։ Դրանց միջոցով ձևավորվում են պետություններ, արժեհամակարգեր, ազգեր և հասարակություններ։ Ժամանակակից դարաշրջանում շատերը կարծում են, որ եկեղեցիները դուրս են մնացել քաղաքականության ոլորտից, սակայն Ուկրաինայի և Վրաստանի իրադարձությունները հակառակն են ապացուցում։ Ուկրաինայում ռուս եկեղեցին դուրս մղելը աշխարհաքաղաքական խնդիրների լուծման միջոց էր, իսկ Վրաստանում այդ փորձը ձախողվեց՝ հիմնականում եկեղեցու հակազդեցության շնորհիվ։ Միխեիլ Սաակաշվիլիի իշխանությունը փլուզվեց, և Թբիլիսին այսօր ինքնուրույն քաղաքականություն է վարում։
Հայաստանում ընթացող իրադարձությունները, որտեղ իշխանությունները հակաեկեղեցական քարոզարշավ են իրականացնում՝ Ամենայն հայոց կաթողիկոսին և եկեղեցու բարձրաստիճան հոգևորականներին անվանելով «լրտեսներ», նույնպես պետք է դիտարկել այս համատեքստում։
Այս հարցի վերաբերյալ հետաքրքիր տեսակետ է ներկայացնում նաև ամերիկացի միսիոներ Ջեյքոբ Փարսլին, ով իր «Հայաստանի ոսկեդարը» հոդվածում նշում է, որ Հայաստանը ավելի քան 650 տարվա ընթացքում առաջին անգամ հրապարակայնորեն վերադարձել է իր քրիստոնեական արմատներին։ Նրա կարծիքով՝ Հայաստանը մամլուքների, օսմանների և ավելի ուշ՝ Սովետի վասալ պետություն էր։ Նույնիսկ 1991 թվականի անկախության հռչակումից հետո Հայաստանը երբեք զերծ չի եղել Ռուսաստանի ազդեցությունից, այդ թվում՝ Հայ առաքելական եկեղեցու։ Սակայն Նիկոլ Փաշինյանի և նախագահ Վահագն Խաչատուրյանի ղեկավարությամբ Հայաստանը ոչ միայն դադարեց Ռուսաստանի վասալ լինել, այլև բացվեց արևմտյան երկրների ճշմարիտ քրիստոնյաների օրհնությունների և բարգավաճման համար։
Իմ կարծիքով, Փարսլին իր հոդվածում փաստացի ասում է, որ Հայ առաքելական եկեղեցին «վատ քրիստոնեություն է», և նրանք փորձում են ներմուծել «քրիստոնեության այլ տարբերակ»։ Այս գործընթացի մեջ ներգրավված է Փաշինյանը, և դրա ակտը Երևանում անցկացված «աղոթքի նախաճաշն էր», որը նրանց պատկերացմամբ իրական քրիստոնեության դրսևորումներից մեկն է։
Արևմուտքը ներկայիս իշխանությունների ձեռքով փորձում է Հայ առաքելական եկեղեցին ձևափոխել ինչ-որ ավետարանական եկեղեցու։ Դրա մասին են վկայում նաև իշխանությունների հայտարարությունները, թե «կաթողիկոսին պետք է ընտրի ժողովուրդը», «եկեղեցին պետք է վերադարձվի ժողովրդին» և այլն։ Նրանք նույնիսկ առաջարկում են, որ եկեղեցին պետք է լինի միայն Հայաստանյան, այսինքն՝ միավորի միայն Հայաստանի թեմերը, իսկ մյուսները կարող են անցնել Կիլիկիո կաթողիկոսությանը, որն էլ արևմտյան վերահսկողության տակ է։
Այս ամենի հետևանքը կարող է լինել հայկական եկեղեցու ինքնուրույնության կորստը։ Ռուսաստանում, Վրաստանում և Իրանում չեն հանդուրժի «5-րդ շարասյունը»՝ Արևմուտքի վերահսկողության տակ գտնվող Հայոց թեմերի տեսքով։ Հետևաբար, այդ երկրներում հայկական եկեղեցիները կդառնան ինքնավար պատրիարքարաններ։
Այս գործընթացի վտանգներն ավելի շատ են ու մեծ։ Հայ առաքելական եկեղեցին աշխարհի տարբեր երկրներում ունի կիրակնօրյա դպրոցներ, իսկ եկեղեցին ազգային ինքնության պահպանման գործում կարևորագույն դեր ունի։ Այս ամենի հետևանքը կարող է լինել հայկական ազգային ինքնության և մշակույթի աստիճանական ձուլումը։
Այսպիսով, Հայաստանի եկեղեցին, որը դարեր շարունակ եղել է ազգային ինքնության և հավատի խորհրդանիշ, այսօր դարձել է աշխարհաքաղաքական խաղի գործիք, որի հաջողությունը կախված է ոչ թե հավատից, այլ քաղաքական հաշվարկներից։
Որպես «Մայր Հայաստան» կուսակցության վարչության անդամ, ցանկանում եմ ներկայացնել մի քանի կարևոր մտքեր, որոնք, կարծում եմ, լիարժեք կերպով նկարագրում են մեր երկրում առկա իրավիճակը։
Առաջին հերթին, պետք է նկատել, որ Շիրակի մարզում, ըստ պետական վիճակագրության, բնակչության գրեթե կեսը ապրում է աղքատության մեջ։ 200 հազար դրամը, որը համարվում է ապրելու նվազագույն ստանդարտ, այդ մարդկանց համար աստղաբաշխական թիվ է։
Սա հակադրվում է այն իրողության հետ, որ Նիկոլի կողմից նշանակված արդարադատության նախարարի համար 200 հազար դոլարը ոչ թե յաման, այլ ընդունելի գումար է։
Այս հակադրությունը լիարժեք կերպով արտացոլում է Հայաստանում սոցիալական արդարության վերաբերյալ ամեն ինչը։ Այսպիսով, մենք ունենք երկու աշխարհ՝ մեկը, որտեղ մարդիկ պայքարում են ամենօրյա հոգսերի համար, և մյուսը, որտեղ որոշ անձանց համար ապրելու ծախսերը չեն գերազանցում մի քանի հազար դոլարը։ Այս իրողությունը պահանջում է խորը վերլուծություն և հստակ գործողություններ՝ սոցիալական անհավասարությունը նվազեցնելու և բոլոր քաղաքացիների համար արդար և հավասար հնարավորություններ ստեղծելու համար։
