Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիան հայտնում է, որ Լևոն Արոնյանը հաղթել է «Freestyle Chess Grand Slam Final» Ֆիշերի արագ շախմատի մրցաշարի եզրափակչում։
Արոնյանը 1.5:0.5 հաշվով հաղթել է աշխարհի առաջին շախմատիստ Մագնուս Կարլսենին։ Այս հաղթանակը նշանակալի է նրա կարիերայի համար։
Այս հաղթանակի մասին հայտնի դարձավ այն օրը, երբ միջազգային հանրությունը նշում էր Մարդու իրավունքների միջազգային օրը։
Յուրաքանչյուր տարի դեկտեմբերի 10-ը միջազգային հանրությունը նշում է որպես Մարդու իրավունքների միջազգային օր։ Այս ամսաթվի ընտրությունը պայմանավորված է 1948 թվականին ՄԱԿ-ի կողմից ընդունված Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրով։
Այս օրվա շուրջ հաճախ կազմակերպվում են տարբեր միջոցառումներ, որոնք նվիրված են մարդու հիմնարար իրավունքների պաշտպանությանը և խթանմանը։
Այս տարվա դեկտեմբերին միջազգային հանրության ուշադրությունը կենտրոնացած է նաև այլ կարևոր օրերի շուրջ։ 1988 թվականից ողջ աշխարհում դեկտեմբերի 1-ը նշվում է որպես ՁԻԱՀ-ի դեմ պայքարի համաշխարհային օր։ Այս օրը նվիրված է բժշկական, սոցիալական և հոգեբանական աջակցության ապահովմանը, ինչպես նաև հասարակության գիտակցության բարձրացմանը։
Այս տարի տեղի ունեցավ նաև Տեղեկատվության առաջին միջազգային համաժողովը, որը նախաձեռնվել էր Տեղեկատվության միջազգային ակադեմիայի կողմից։ Այս միջոցառումը նպատակ ունի խթանելու տեղեկատվության ազատ հոսքը և բարձրացնելու մարդկային գիտելիքների մակարդակը։
Այլ հիշատակելի իրադարձությունների շարքում կարելի է նշել նաև ԱՄՆ-ի կողմից 19 երկրներից մեկնած անձանց մուտքի արգելքը, որը հունիսին արդեն մասնակիորեն կիրառվել էր։
Այսպիսով, դեկտեմբերի ամիսը դառնում է միջազգային հանրության համար կարևոր օրերի և միջոցառումների ամիս, որոնք նվիրված են մարդկային արժեքների, առողջության և գիտելիքների պաշտպանությանը։
Ադրբեջանի կողմից օկուպացված Արցախի տարածքում գտնվող 17-րդ դարում կառուցված Երից Մանկանց վանքը վանդալիզմի է ենթարկվել։ Այս ավերածությունները հայտնաբերվել են վանքի ներսում տեղադրված տեսախցիկների արխիվային տեսանյութերի վերլուծության արդյունքում։
Տեսանյութի վերլուծությունից պարզ դարձավ, որ վանքի ներսում գտնվող մի քանի առարկաներ անհետացել են։ Բեմի վրա դրված եկեղեցու մանրակերտը և Սուրբ սեղանին հենած խաչքարը վերցվել են։ Գեղաքանդակ խաչքարի ստորին հատվածը ջարդվել է և ընկած է գետնին։ Որմնախորշի մեջ տեղադրված քանդակը նույնպես վնասվել է և երեսնիվայր ընկած է։
Ավելի լուրջ վնաս է հասցվել վանքի կառույցին։ 2009 թվականի վերականգնման ընթացքում տեղադրված մետաղական տանիքի մեծ մասը հեռացվել է։ Այս ավերածությունները հստակ վկայում են վանքի նկատմամբ ցինիկ և կազմալուծողական վերաբերմունքի մասին։
Արցախի Տոնաշեն բնակավայրի մոտակայքում գտնվող 17-րդ դարի Սուրբ Փրկչի վանքը վնասվել է։ Այս մասին ահազանգում է Կովկասյան ժառանգության պաշտպանության միջազգային կազմակերպությունը (Caucasus Heritage Watch)։
2024 թվականի հոկտեմբերից մինչև 2025 թվականի օգոստոսը 2009 թվականի վերականգնման շրջանակներում ավելացված մետաղական տանիքի մեծ մասը հեռացվել է։
Սուրբ Ամենափրկիչ Վանքը Ադրբեջանում ընդգրկված չէ հուշարձանների պետական ցուցակում։ CHW-ն կոչ է արել Ադրբեջանի իշխանություններին այս պատմական վայրը ներառել ցանկում՝ որպես 17-րդ դարի հայկական վանք և տրամադրել դրան պատշաճ պաշտպանություն՝ դրա պահպանումն ապահովելու համար։
Այս դեպքը հիշեցնում է 2024 թվականի սկզբին տեղի ունեցած այլ դեպքեր, երբ Ադրբեջանը հեռացրել էր 2009 թվականին վերականգնված մետաղական տանիքը։ Կազմակերպությունը նշում է, որ վանքի պահպանությունը պահանջում է միջազգային հսկողություն և պաշտպանություն։
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի վարչակազմը հայտարարել է, որ կասեցնում է 19 երկրներից ԱՄՆ մեկնած անձանց կողմից ներկայացված բոլոր ներգաղթային դիմումները, այդ թվում՝ «կանաչ քարտի» դիմումները և ԱՄՆ քաղաքացիության տրամադրման գործընթացը։ Այս քայլը կատարվում է ազգային և հասարակական անվտանգության վերաբերյալ մտահոգությունների ֆոնին։
Այս մասին հայտնի դարձավ դեկտեմբերի 3-ի հրապարակված պաշտոնական հուշագրից։ Կասեցումը վերաբերում է 19 երկրներից ԱՄՆ մեկնած անձանց, որոնց հունիսին արդեն մասնակիորեն արգելվել էր մուտքը երկիր։
Նոր քաղաքականության հիմնավորումը վերաբերում է նախորդ շաբաթ Վաշինգտոնում ԱՄՆ Ազգային գվարդիայի վրա կատարված հարձակմանը, որի ժամանակ որպես կասկածյալ ձերբակալվել է մի աֆղանստանցի տղամարդ։ Կրակոցների հետևանքով զոհվել է Ազգային գվարդիայի մեկ զինծառայող, իսկ մյուսը՝ ծանր վիրավորվել։
Հուշագրում նշվում է, որ ցանկում ընդգրկված երկրներից բոլոր ներգաղթյալները կպարտադրվեն «անցնել մանրակրկիտ վերստուգման գործընթաց, ներառյալ հնարավոր հարցազրույց և, անհրաժեշտության դեպքում, կրկնակի հարցազրույց՝ ազգային անվտանգության և հասարակական անվտանգության բոլոր սպառնալիքները լիարժեք գնահատելու համար»։
Այս քայլը շարունակում է Թրամփի վարչակազմի կողմից սկսված ներգաղթային սահմանափակումների շարքը, որը սկսվեց 2017 թվականի հունիսին։ Դեկտեմբերի 3-ի հուշագրում նշված թիրախային երկրների ցանկում են Աֆղանստանը, Մյանման, Չադը, Կոնգոյի Հանրապետությունը, Հասարակածային Գվինեան, Էրիթրեան, Հայիթին, Իրանը, Լիբիան, Սոմալին, Սուդանը և Եմենը։
Ավելի վաղ, հունիսին, նման սահմանափակումների էր ենթարկվել նաև 19 երկրների ցանկ, որը ներառում էր Բուրունդին, Կուբան, Լաոսը, Սիեռա Լեոնը, Տոգոն, Թուրքմենստանը և Վենեսուելան։
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության նախաձեռնությամբ 1988 թվականից ողջ աշխարհում դեկտեմբերի 1-ը նշվում է որպես ՁԻԱՀ-ի դեմ պայքարի համաշխարհային օր։ Այս օրը նպատակ ունի խնդրի նկատմամբ հասարակության ուշադրությունը գրավելու և ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ին հակազդման գործում նոր ուժեր ներգրավելու համար։
Այս տարի, երբ նշում ենք այս օրը, կարելի է հետևել 35 տարվա ընթացքում տեղի ունեցած զգալի փոփոխությանը։ 1980-ականների վերջին և 1990-ականների սկզբին ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ը համարվում էր մարդկության համար գրեթե անհաղթելի սպառնալիք։ Այն դարձել էր ոչ միայն առողջապահական, այլև սոցիալական, տնտեսական և մարդասիրական ճգնաժամ։
Այսօր իրավիճակը զգալիորեն փոխվել է։ Թեև ՄԻԱՎ վարակը դեռևս մնում է համաշխարհային առողջապահության ամենախոշոր խնդիրներից մեկը, այնուհանդերձ այն այլևս չի համարվում անբուժելի հիվանդություն։ Հետազոտությունների շնորհիվ հառետրովիրուսային (ՀՌՎ) բուժման մեթոդները հայտնաբերվել են, ինչը հեղափոխություն է բերել հիվանդության կառավարման մեջ։
ՀՌՎ բուժման շնորհիվ ՄԻԱՎ վարակն այլևս երկարատև ընթացքով քրոնիկ հիվանդություն է։ Բուժումն սկսելուց հետո կյանքի տևողությունը կարող է հասնել 35-40 տարվա։ Այս բուժումը ոչ միայն երկարացնում է ՄԻԱՎ-ով ապրող մարդկանց կյանքը, այլև զգալիորեն բարելավում է դրա որակը։ Բացի այդ, այն 96%-ով կանխարգելում է ՄԻԱՎ-ի փոխանցումը զույգերի միջև, ինչը դարձնում է այս բուժումը նաև անմիջական կանխարգելիչ միջոց։
Այսպիսով, ՄԻԱՀ-ի դեմ պայքարի համաշխարհային օրը այս տարի նշվում է ոչ միայն անցյալի մարտահրավերները հիշելու, այլև ներկայիս հաջողությունները և ապագայի հեռանկարները գնահատելու համար։ Հետազոտությունների շնորհիվ ՄԻԱՎ-ի վերաբերյալ գիտելիքները զգալիորեն աճել են, ինչը հանգեցրել է վաղ ախտորոշման և արդյունավետ բուժման հնարավորությանը։ Այս ամենը հիմք է հանդիսանում ապագայում ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի համաճարակը ավարտելու համար։
1992 թվականի նոյեմբերի 26-ին ՄԱԿ-ի Տնտեսական և Սոցիալական խորհրդում գլխավոր խորհրդատվական կարգավիճակ ունեցող Տեղեկատվության միջազգային ակադեմիայի նախաձեռնությամբ տեղի է ունեցել Տեղեկատվության առաջին միջազգային համաժողովը։ 1994 թվականից սկսած, այս օրը՝ նոյեմբերի 26-ը, ամեն տարի նշվում է որպես Տեղեկատվության համաշխարհային օր։
Այս օրվա շուրջ տեղի ունեցած իրադարձությունների հետ մեկտեղ, հայկական և միջազգային ասպարեզներից հաղորդվում են հետևյալ նորություններ․
Սպորտ․ Խորհրդային Միության և հայկական ֆուտբոլի լեգենդ, ֆուտբոլի օլիմպիական չեմպիոն Նիկիտա Սիմոնյանը մահացել է 100 տարեկան հասակում։
Սպորտ․ Արման Ծառուկյանը համարվում է չեմպիոնական տիտղոսի հավակնորդ։
Տրանսպորտ․ Պատրաստվում է որոշում, որը կարգավորելու է մայրաքաղաք մուտք գործող ավտոմեքենաների տեսակները։ Ըստ պլանների՝ արգելվելու է հին արտադրության մեքենաների, հատկապես՝ հին «Օփելների» մուտքը։
Մշակույթ․ Բանգկոկում անցկացվող «Միս Տիեզերք»-ի 74-րդ մրցույթում հաղթել է Մեքսիկայի ներկայացուցիչը՝ 25-ամյա Ֆաթիմա Բոշը։
Հեռուստատեսություն․ 1956 թվականի նոյեմբերի 29-ին, առաջին փորձնական հաղորդումից հետո, հայկական հեռուստատեսությունը սկսել է իր աշխատանքը։
Հայկական և խորհրդային ֆուտբոլի պատմության ամենանշանավոր դեմքերից մեկը՝ Խորհրդային Միության ֆուտբոլի չորսակի չեմպիոն Նիկիտա Սիմոնյանը, այսօր կյանքից հեռացել է 100 տարեկան հասունալով։
Նրա մահվան մասին հայտնում է Ռուսաստանի ֆուտբոլի վետերանների միության նախագահ Ալեքսանդր Միրզոյանը։ Ըստ նրա՝ Նիկիտա Պավլովիչը վատ էր զգացել նոյեմբերի 20-ին և հոսպիտալացվել էր։
Նիկիտա Սիմոնյանը ֆուտբոլային ասպարեզում ունեցել է բազմաթիվ հաջողություններ։ Նա 1956 թվականին Մելբուռնի Օլիմպիական խաղերում Խորհրդային Միության հավաքականի կազմում դարձել է ոսկե մեդալակիր։ Որպես խաղացող՝ նա երկու անգամ հաղթել է ԽՍՀՄ գավաթը՝ «Սպարտակ»-ի կազմում, և դարձել է թիմի պատմության ամենահեղինակավոր ռմբարկուն՝ իր հաշվին ունենալով 160 գոլ։
Նրա մարզչական կարիերան ևս հիշվող է։ Նիկիտա Սիմոնյանը որպես մարզիչ երեք անգամ հաղթել է ԽՍՀՄ առաջնությունը և երեք անգամ՝ գավաթը։ 1973 թվականին նա Երևանի «Արարատ»-ի գլխավոր մարզիչ դառնալով, հաջողությամբ ավարտեց մրցաշրջանը՝ թիմին նվիրելով երկու տիտղոս՝ ԽՍՀՄ առաջնության և գավաթի։
1992 թվականից մինչև իր մահը Նիկիտա Սիմոնյանը զբաղեցնում էր Ռուսաստանի ֆուտբոլային միության փոխնախագահի պաշտոնը՝ շարունակելով իր ակտիվ մասնակցությունը ֆուտբոլի զարգացման գործում։
Այսօր Կատարի մայրաքաղաք Դոհայում ընթացող UFC-ի մրցաշարում տեղի ունեցավ հայկական սպորտի պատմության մեջ նշանակալի իրադարձություն։ Հայաստանը ներկայացնող Արման Ծառուկյանը հաղթեց իր նորզելանդական մրցակից Դեն Հուքերին։
Այս հաղթանակի արդյունքում Արման Ծառուկյանը պաշտոնապես դարձավ UFC-ի չեմպիոնական տիտղոսի հավակնորդ։
Այս հաջողությունը հայկական սպորտի համար մեծ հպարտություն է և հավելյալ խթան՝ հետագա հաջողությունների համար։
Երևանի քաղաքապետ Տիգրան Ավինյանը նոյեմբերի 18-ի ավագանու նիստում, խոսելով իր սովորական ոճով, հայտարարեց, որ քաղաքում մեքենաների շարժումը կսահմանափակվի։ Նա նշեց, որ «ամբիոնի մոտ շորեր են ճղվելու, մազեր պռճկվելու»։
Այս հայտարարությունից հետո «Ժողովուրդ» օրաթերթը տեղեկացրեց, որ Երևանի քաղաքապետարանը քննարկում է նոր նախագիծ, որը կարող է արգելել հին արտադրության մեքենաների, հատկապես՝ հին «Օփելների» մուտքը մայրաքաղաք։ Ըստ թերթի տեղեկությունների՝ քաղաքապետարանը նախագիծ է մշակել՝ ի պատասխան քաղաքում ավելիանալու խցանումների խնդրին։
Այնուամենայնիվ, քաղաքապետարանից «Ժողովուրդ»-ին փոխանցեցին, որ նման որոշում առայժմ չկա և հարցը դեռ քննարկման փուլում է։
Այս հարցի հետ կապված տեղեկատվությունը հայտնվել է այլ նորությունների ֆոնին, որոնք ներառում են Տեղեկատվության միջազգային առաջին համաժողովի անցկացումը, ֆուտբոլի լեգենդ Նիկիտա Սիմոնյանի մահը, «Միս Տիեզերք»-ի մրցույթի հաղթողի անունը և հայկական հեռուստատեսության հիմնադրման 67-ամյակը։
